Φωτεινή Στεφανίδη: «Ιούλης των θαυμάτων, των γιασεμιών και των...
Φωτεινή Στεφανίδη: «Ιούλης των θαυμάτων, των γιασεμιών και των πανηγυριών»
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
«Στο λιμανάκι η θάλασσα αντιγράφει τα φύλλα και τα σύγνεφα και τα πουλιά ωραία, προσεχτικά...»
Γιάννης Ρίτσος
Με μια ωραία ροδιά στην είσοδο του λιμανιού, ωραία, τρελή όπως τη λέει ο άλλος μας ο ποιητής. Ανοίγει ένα ένα τα στέμματα-λουλούδια της, από μέσα ξεπετάγεται ο κόκκινος μανδύας και οι χρυσοί στήμονες. Τα πιο πολλά πέφτουν στη γη. Μας προκαλούν να τα μαζέψουμε, στολίδια. Τα λίγα, τα δυνατά, αρχίζουν και φουσκώνουν πάνω στο δέντρο. Εκεί, στα κλαράκια της που απορείς πώς θα καταφέρουν να σηκώσουν τόσο βάρος, εκεί που δένει τα ρόδια της δυο δυο, τρία τρία στο ίδιο σημείο, εκεί κάθεται κι ο τζίτζικας. Κάθεται και ζει και ζει και ζει σαν τον βασιλιά τον ήλιο. Σπαρμένα τα άδεια του πουκάμισα γύρα τριγύρα.
Μιλάμε με τη Φωτεινή για τον Ιούλη μήνα που βαστά επάνω σχεδόν στο κύμα τζιτζίκι και ρόδι, καλοκαίρι και χειμώνα.
- Αλωνάρης και Αλωνιστής
Και Αλωνιάτης ή Αλωνευτής επειδή κατά τον μήνα αυτόν γίνεται το αλώνισμα του σιταριού. Ακόμα ο λαός τον ονομάζει Γυαλιστή ή Γυαλινό (Νάξο & Χίο), επειδή σε ορισμένες περιοχές της χώρας κατά το μήνα αυτό «γυαλίζουν», δηλ. ωριμάζουν τα σταφύλια. Επίσης αναφέρεται σαν Δευτερόλης (σαν 2ος μήνας του καλοκαιριού), Αηλιάς ή Αηλιάτης (20/7, η γιορτή του Προφήτη Ηλία) και Φουσκομηνάς ή Χασκόμηνας (Ρόδος).
-Αντιστοιχεί στον αρχαίο μήνα Κρόνιο ή Εκατομβαιώνα…
Το χρονικό διάστημα μεταξύ της 21ης και του τέλους του μηνός κατά την αρχαιότητα ονομαζόταν Κυνάδες μέρες, απ’όπου προέρχεται και ο όρος «κυνικά καύματα». Η ονομασία τούτη προέρχεται από το γεγονός ότι τις μέρες αυτές ο φωτεινότατος αστέρας Σείριος (ανήκει στον αστερισμό του Μείζονος Κυνός) ανατέλλει συγχρόνως με τον ήλιο, κάνοντας τις μέρες ακόμη πιο θερμές.
-Ιούλης όμως ο θαυματουργός;
Ο σπόρος του χειμώνα ήδη άνοιξε και βγάζει φύτρο από το ηλιοστάσι του Ιούνη. Η μέρα ανεπαίσθητα μικραίνει. Έτσι φτιάχνει η φύση τα θαύματά της. Ιούλη ετοιμάζει τα ρόδια της Πρωτοχρονιάς, τα κυδώνια και τις ελιές, τα καρύδια και τα κάστανα του χειμώνα. Κι ο τζίτζικας που απολαμβάνουμε το δοξαστικό τραγούδι του, κάποιο βαρύ φθινόπωρο πριν χρόνια άφησε το σπόρο της αναγέννησής του. Ακούς πρώτα εκεί στο τέλος του Μάη σε μια νότια ακρογιαλιά δυο τρεις συλλαβές, κι έρχεται κατόπιν κύμα το τραγούδι του κι απλώνεται παντού, όπου υπάρχει δέντρο. Το ζούμε ξαφνικά το θαύμα, μα πόση προετοιμασία υπήρξε από τη φύση. Έτσι θα δούμε και το πρώτο κυκλάμινο -μπορεί και μες στον Αύγουστο- και μέχρι τον Οκτώβρη θα έχουν ροδίσει όλες οι πλαγιές. Ένα θαύμα, το ίδιο ακριβώς που μας κρατάει κι εμάς στη ζωή.
-Και των πανηγυριών
Ο Ιούλιος έχει τα περισσότερα από τα πανηγύρια των χωριών. Πέρα από τις καθεαυτό δικές του γιορτές-πανηγύρια (των Αγ. Αναργύρων, της Αγ. Κυριακής, του Προφήτη Ηλία, της Αγ. Παρασκευής & του Αγ. Παντελεήμονα), έχει και πολλές γιορτές-πανηγύρια του χειμώνα, που έχουν μεταφερθεί προκειμένου να επιτρέψει η καλοκαιρία τη διεξαγωγή τους και βέβαια τη μεγαλύτερη προσέλευση κόσμου.
-Τι άλλο μας φυλάει ο Ιούλης;
Μια ξεχωριστή ανάργυρη πρωτομηνιά, γιορτές σαν τ’ Άη Λιος κι αγαπημένα γενέθλια στον αστερισμό του κάβουρα, γενέθλια ανθρώπων που νοιάζονται τον άλλον, που παρηγορούν, που πλάθουν λέξεις και ιστορίες, που θεραπεύουν. Κι ακόμη έχει δική του τη μέρα που ο Βενσάν της καρδιάς μας έφυγε γι’ αλλού χαρίζοντάς μας παντοτινά ηλιοτρόπια και ήλιους. Κι όλα αυτά μαζί με το δροσερό του το μελτέμι ο Ιούλης, το βοριαδάκι-αντίβαρο αφού έχει τα πρωτεία και στις ζέστες.
-Α, υπέροχες νύχτες του Ιουλίου…
«Με τα μαντολίνα των τζιτζικιών
και των γρύλων – έλεγε, –
το φωταγωγημένο βαποράκι της κωλοφωτιάς αγκυροβολημένο στο
παλιό τζάκι της καλύβας,
η καλύβα στα καλάμια της ακροποταμιάς
δε σου ζητούν αποδείξεις,
οι φλέβες του νερού κάτω απ’ το χώμα δίχως ερώτηση,
υπάρχουμε,
μεγάλοι κύκλοι δροσιάς στην πυρωμένη έκταση της
θερινής νύχτας…»
-Φορτωμένος αρώματα και γεύσεις…
Κι ακόμη, ατέλειωτες σειρές με πικροδάφνες ανθισμένες όλων των χρωμάτων, και χρυσαφένια την αγριοβρόμη όσο φτάνει το μάτι. Τη μυρωδιά της ακονιζιάς και του σχοίνου. Ψαράκια λιπαρά στα καλάθια των ψαράδων και ωραίες νυχτιές με το μελτέμι να χαμηλώνει και να γίνονται τα ανταμώματα έξω στη δροσιά με κρύο το ώριμο καρπούζι στη λευκή πιατέλα και τα κουκούτσια στο ροδαλό ζουμί στο τέλος να σχηματίζουν ακριβές λέξεις.
-Στην πόλη;
Οι ιβίσκοι ανθισμένοι στην Αθήνα, τα τζιτζίκια μέχρι κι εκεί ακούγονται δυνατά. Μπουκαμβίλιες κατρακυλούν απ’ τα μπαλκόνια. Οι γλάστρες με τους βασιλικούς στα παράθυρα, στα μικρά μπαλκονάκια, κρεμαστές. Τα χωνάκια, αλλιώς «καλημέρες» στους φράχτες κοιτάζουν τον ήλιο. Τα γιασεμιά, και το μπλε, και το αράπικο, και το άσπρο. Το τρελό νυχτολούλουδο. Το αγιόκλημα. Και βέβαια τα θερινά τα σινεμά.
-Ένας Ιούλης που θυμάσαι;
Στον Άσπρο Γυαλό, στις Κυκλάδες πριν χρόνια. Με όλη την ευτυχία που μπορεί να υπάρξει και δεν χρειάζονται λεπτομέρειες. Με το φιδάκι που έπινε το νερό έξω απ’ το ιδρωμένο μπουκάλι. Με τις ζωγραφιές αφημένες στην άσπρη άμμο να στεγνώσουν πλακωμένες με βότσαλα. Κι εκεί, τότε, στο δρόμο του γυρισμού, γιατί μόνο με τα πόδια προσέγγιζε κανείς, υπήρχε μια τρελή ροδιά με μισοδεμένα τα ρόδια και τον τζίτζικα στα κλωνιά της, μαζι κι αυτή την σιγανή μελαγχολία που πάντα παραφυλάει και στις πιο ευτυχισμένες ώρες.
Σημ.: Η ζωγραφιά, νερομπογιά της Φωτεινής από το κρυφό λιμανάκι
more...
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
«Στο λιμανάκι η θάλασσα αντιγράφει τα φύλλα και τα σύγνεφα και τα πουλιά ωραία, προσεχτικά...»
Γιάννης Ρίτσος
Με μια ωραία ροδιά στην είσοδο του λιμανιού, ωραία, τρελή όπως τη λέει ο άλλος μας ο ποιητής. Ανοίγει ένα ένα τα στέμματα-λουλούδια της, από μέσα ξεπετάγεται ο κόκκινος μανδύας και οι χρυσοί στήμονες. Τα πιο πολλά πέφτουν στη γη. Μας προκαλούν να τα μαζέψουμε, στολίδια. Τα λίγα, τα δυνατά, αρχίζουν και φουσκώνουν πάνω στο δέντρο. Εκεί, στα κλαράκια της που απορείς πώς θα καταφέρουν να σηκώσουν τόσο βάρος, εκεί που δένει τα ρόδια της δυο δυο, τρία τρία στο ίδιο σημείο, εκεί κάθεται κι ο τζίτζικας. Κάθεται και ζει και ζει και ζει σαν τον βασιλιά τον ήλιο. Σπαρμένα τα άδεια του πουκάμισα γύρα τριγύρα.
Μιλάμε με τη Φωτεινή για τον Ιούλη μήνα που βαστά επάνω σχεδόν στο κύμα τζιτζίκι και ρόδι, καλοκαίρι και χειμώνα.
- Αλωνάρης και Αλωνιστής
Και Αλωνιάτης ή Αλωνευτής επειδή κατά τον μήνα αυτόν γίνεται το αλώνισμα του σιταριού. Ακόμα ο λαός τον ονομάζει Γυαλιστή ή Γυαλινό (Νάξο & Χίο), επειδή σε ορισμένες περιοχές της χώρας κατά το μήνα αυτό «γυαλίζουν», δηλ. ωριμάζουν τα σταφύλια. Επίσης αναφέρεται σαν Δευτερόλης (σαν 2ος μήνας του καλοκαιριού), Αηλιάς ή Αηλιάτης (20/7, η γιορτή του Προφήτη Ηλία) και Φουσκομηνάς ή Χασκόμηνας (Ρόδος).
-Αντιστοιχεί στον αρχαίο μήνα Κρόνιο ή Εκατομβαιώνα…
Το χρονικό διάστημα μεταξύ της 21ης και του τέλους του μηνός κατά την αρχαιότητα ονομαζόταν Κυνάδες μέρες, απ’όπου προέρχεται και ο όρος «κυνικά καύματα». Η ονομασία τούτη προέρχεται από το γεγονός ότι τις μέρες αυτές ο φωτεινότατος αστέρας Σείριος (ανήκει στον αστερισμό του Μείζονος Κυνός) ανατέλλει συγχρόνως με τον ήλιο, κάνοντας τις μέρες ακόμη πιο θερμές.
-Ιούλης όμως ο θαυματουργός;
Ο σπόρος του χειμώνα ήδη άνοιξε και βγάζει φύτρο από το ηλιοστάσι του Ιούνη. Η μέρα ανεπαίσθητα μικραίνει. Έτσι φτιάχνει η φύση τα θαύματά της. Ιούλη ετοιμάζει τα ρόδια της Πρωτοχρονιάς, τα κυδώνια και τις ελιές, τα καρύδια και τα κάστανα του χειμώνα. Κι ο τζίτζικας που απολαμβάνουμε το δοξαστικό τραγούδι του, κάποιο βαρύ φθινόπωρο πριν χρόνια άφησε το σπόρο της αναγέννησής του. Ακούς πρώτα εκεί στο τέλος του Μάη σε μια νότια ακρογιαλιά δυο τρεις συλλαβές, κι έρχεται κατόπιν κύμα το τραγούδι του κι απλώνεται παντού, όπου υπάρχει δέντρο. Το ζούμε ξαφνικά το θαύμα, μα πόση προετοιμασία υπήρξε από τη φύση. Έτσι θα δούμε και το πρώτο κυκλάμινο -μπορεί και μες στον Αύγουστο- και μέχρι τον Οκτώβρη θα έχουν ροδίσει όλες οι πλαγιές. Ένα θαύμα, το ίδιο ακριβώς που μας κρατάει κι εμάς στη ζωή.
-Και των πανηγυριών
Ο Ιούλιος έχει τα περισσότερα από τα πανηγύρια των χωριών. Πέρα από τις καθεαυτό δικές του γιορτές-πανηγύρια (των Αγ. Αναργύρων, της Αγ. Κυριακής, του Προφήτη Ηλία, της Αγ. Παρασκευής & του Αγ. Παντελεήμονα), έχει και πολλές γιορτές-πανηγύρια του χειμώνα, που έχουν μεταφερθεί προκειμένου να επιτρέψει η καλοκαιρία τη διεξαγωγή τους και βέβαια τη μεγαλύτερη προσέλευση κόσμου.
-Τι άλλο μας φυλάει ο Ιούλης;
Μια ξεχωριστή ανάργυρη πρωτομηνιά, γιορτές σαν τ’ Άη Λιος κι αγαπημένα γενέθλια στον αστερισμό του κάβουρα, γενέθλια ανθρώπων που νοιάζονται τον άλλον, που παρηγορούν, που πλάθουν λέξεις και ιστορίες, που θεραπεύουν. Κι ακόμη έχει δική του τη μέρα που ο Βενσάν της καρδιάς μας έφυγε γι’ αλλού χαρίζοντάς μας παντοτινά ηλιοτρόπια και ήλιους. Κι όλα αυτά μαζί με το δροσερό του το μελτέμι ο Ιούλης, το βοριαδάκι-αντίβαρο αφού έχει τα πρωτεία και στις ζέστες.
-Α, υπέροχες νύχτες του Ιουλίου…
«Με τα μαντολίνα των τζιτζικιών
και των γρύλων – έλεγε, –
το φωταγωγημένο βαποράκι της κωλοφωτιάς αγκυροβολημένο στο
παλιό τζάκι της καλύβας,
η καλύβα στα καλάμια της ακροποταμιάς
δε σου ζητούν αποδείξεις,
οι φλέβες του νερού κάτω απ’ το χώμα δίχως ερώτηση,
υπάρχουμε,
μεγάλοι κύκλοι δροσιάς στην πυρωμένη έκταση της
θερινής νύχτας…»
-Φορτωμένος αρώματα και γεύσεις…
Κι ακόμη, ατέλειωτες σειρές με πικροδάφνες ανθισμένες όλων των χρωμάτων, και χρυσαφένια την αγριοβρόμη όσο φτάνει το μάτι. Τη μυρωδιά της ακονιζιάς και του σχοίνου. Ψαράκια λιπαρά στα καλάθια των ψαράδων και ωραίες νυχτιές με το μελτέμι να χαμηλώνει και να γίνονται τα ανταμώματα έξω στη δροσιά με κρύο το ώριμο καρπούζι στη λευκή πιατέλα και τα κουκούτσια στο ροδαλό ζουμί στο τέλος να σχηματίζουν ακριβές λέξεις.
-Στην πόλη;
Οι ιβίσκοι ανθισμένοι στην Αθήνα, τα τζιτζίκια μέχρι κι εκεί ακούγονται δυνατά. Μπουκαμβίλιες κατρακυλούν απ’ τα μπαλκόνια. Οι γλάστρες με τους βασιλικούς στα παράθυρα, στα μικρά μπαλκονάκια, κρεμαστές. Τα χωνάκια, αλλιώς «καλημέρες» στους φράχτες κοιτάζουν τον ήλιο. Τα γιασεμιά, και το μπλε, και το αράπικο, και το άσπρο. Το τρελό νυχτολούλουδο. Το αγιόκλημα. Και βέβαια τα θερινά τα σινεμά.
-Ένας Ιούλης που θυμάσαι;
Στον Άσπρο Γυαλό, στις Κυκλάδες πριν χρόνια. Με όλη την ευτυχία που μπορεί να υπάρξει και δεν χρειάζονται λεπτομέρειες. Με το φιδάκι που έπινε το νερό έξω απ’ το ιδρωμένο μπουκάλι. Με τις ζωγραφιές αφημένες στην άσπρη άμμο να στεγνώσουν πλακωμένες με βότσαλα. Κι εκεί, τότε, στο δρόμο του γυρισμού, γιατί μόνο με τα πόδια προσέγγιζε κανείς, υπήρχε μια τρελή ροδιά με μισοδεμένα τα ρόδια και τον τζίτζικα στα κλωνιά της, μαζι κι αυτή την σιγανή μελαγχολία που πάντα παραφυλάει και στις πιο ευτυχισμένες ώρες.
Σημ.: Η ζωγραφιά, νερομπογιά της Φωτεινής από το κρυφό λιμανάκι
more...