Φωτεινή Στεφανίδη: «Κι από Μάρτη καλοκαίρι»

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

«Αντί για υάκινθους είπα να σου φέρω σήμερα ηλιοτρόπια να έχει η φροντίδα μου πιο ευθυτενές κοτσάνι και το οστεώδες πλέον νόημά της να μου φανεί στρογγυλοπρόσωπο ηλιόσπορους γεμάτο.

Ηλιοτρόπια. Συσσωρευτές λάμπουσας θερμότητας. Ευχήθηκα να επωφεληθείς. (…)

Κατάπληκτη να στρέφουνε τα είδα προς της ευχής μου την παράφρονα εκπλήρωση κοιτάζοντας αντί τον ήλιο εσένα.

Τιμής ένεκεν.

Υπήρξες

χιλιάδες έτη φωτός

απέχεις.»

Κική Δημουλά, Εκτροπή, Ένδετα ποιήματα, εκδ. του Φοίνικα 2001, σ. 51

«Κόκκινο, λευκό. Φωτιά και πάγος. Μη σε γελάσει -χάδια κάνει, μία κλαίει, μία γελάει- και χάσεις την ημέρα. Πουκαμισάκι βάλε και παλτό. Βροχούλες, δυο νερά κι ο Απρίλης ένα. Λουλούδια, λουλούδια, παντού τα συναντάς στην ώρα τους, και τις πιο πολλές φορές στέλνουν προπομπούς. Adonis sp., Love in a mist, δεν σας πειράζει κανείς. Πλανιέται το βλέμμα των πολλών στις μαργαρίτες, τις παπαρούνες που αρχίζουν, στις ανεμώνες που γεμίζουν τα λιβάδια κι αφήνουν σ’ εσάς, τα λεπτά, τα δυσεύρετα, τις μυστικές γωνιές ν’ ανθίσετε και να δωρίσετε χαρά ακόμη και σ’ απελπισμένες ψυχές. Η σημαία ξετυλίγεται, γαντζώνεται στη γαζία ξανά. Για κάποια ελευθερία, λέει, που έμεινε κι εκείνη ξερό κλωνί επάνω της περιμένοντας». Για άλλη μια φορά μιλάμε με τη Φωτεινή για τον καινούργιο μήνα.

Τ’ όνομά του;

Μάρτιος από τον Mars, τον θεό Άρη που κυβερνά τον αστερισμό του Κριού, του κόκκινου θεού, του έντονου, του αμείλικτου, του ψεύτη, του ολάνθιστου, του ταξιδιάρη, του λατρεμένου. Έτσι είναι ο Μάρτης, έχει απ’ όλα κι έντονα όλα του. Δύσκολος μήνας για τους αδύναμους.

Πες μας για τον Μάρτη γύρω από το χέρι και για τα χελιδονίσματα.

Τα χελιδονίσματα, προχριστιανικά λατρευτικά κι ευοίωνα έθιμα. Ένα ξύλινο χελιδόνι στερεωμένο σε έναν εύκαμπτο σταυρό που σχημάτιζε ένα ας το πούμε κλουβί. Το χελιδόνι στεκόταν πάνω του. Το ’χαν στολισμένο με πρασινάδες και λουλούδια, με κουδουνάκια και μ’ ασπροκόκκινες κλωστές, τους «Μάρτηδες». Τραβώντας έναν σπάγκο κατάφερναν να κάνουν το χελιδόνι να γυρνάει γύρω γύρω. Τα παιδιά το περιέφεραν από σπίτι σε σπίτι, τραγουδώντας τη «χελιδόνα» με τα κουδουνάκια να συνοδεύουν το τραγούδι τους: Ήρθε ήρθε χελιδόνα ήρθε και άλλη μεληδόνα κάθισε και λάλησε και γλυκά κελάηδησε: Μάρτη, Μάρτη μου καλέ, και Φλεβάρη φοβερέ κι αν φλεβίσεις κι αν τσικνίσεις καλοκαίρι θα μυρίσεις Κι αν χιονίσεις κι αν κακίσεις πάλιν άνοιξη θ' ανθίσεις. Οι γυναίκες περίμεναν στα κατώφλια κι έδιναν στα παιδιά λεφτά, λάδι, κρασί, αλεύρι, στάρι. Τα παιδιά πάλι μοίραζαν τις ασπροκόκκινες κλωστές για το λαιμό, τον καρπό, το δαχτυλάκι των κοριτσιών κυρίως, για να μην τα κάψει ο ήλιος του Μάρτη και να είναι όμορφα και ροδαλά τη Λαμπρή. Την ασπροκόκκινη κλωστή την έβγαζαν μόλις έβλεπαν το πρώτο χελιδόνι. Ένα μαγικό έθιμο λατρείας προς τη φύση.

199 χρόνια μετά από εκείνη την 25η Μαρτίου;

Δεν είναι τυχαίο που επάνω στην εαρινή ισημερία ξεκίνησε αυτός ο αγώνας. «Για δες καιρό που διάλεξε…» Ας είχαμε έστω και σήμερα αξιολογήσει και ας ευγνωμονούσαμε το ένα από τα εκατό που πρόσφεραν τότε τα ψυχωμένα παλικάρια και οι κοπέλες του Αγώνα και θα είμασταν αλλιώς και μεταξύ μας και απέναντι στους ξένους. Δεν ελευθερωθήκαμε ποτέ…

Η ευχή του μήνα;

Η ευχή της άνοιξης! Ας έρθει επιτέλους στ’ αλήθεια και στις καρδιές μας, γιατί η φύση κάνει αυτό που πρέπει αδιάλειπτα. Απ’ αυτήν βαστιόμαστε στη ζωή, μην το ξεχνάμε. Κι είπαμε, τα όνειρα βγαίνουν αληθινά μόνο αν τα πιστέψεις. Κι έρχεται «και μια άνοιξη μικρούλα», έκπληξη, με τη χουφτίτσα του μικρού

παιδιού να τη χωράει ολόκληρη, με όλα τα λουλούδια και τ’ αμέτρητα πουλιά, δεν το λέω εγώ, οι ποιητές το λένε και η κυρία Μίνα, θα το δείτε.

Kαι τώρα, που γράφονται αυτά τα λογάκια, η άλλη καλή νεράιδα της άνοιξης που τη λένε Άλκη, πέταξε να συναντήσει τη Μίνα και την Κική και να τους τα πει όλα. Πόσο θα ήταν καλό από μεριάς μας να μην τις απογοητεύσουμε, αν και με τέτοια λατρεία που είχαν και οι τρεις τους προς την ίδια τη ζωή, μας δίνουν δύναμη κι από εκεί που βρίσκονται.