Φωτεινή Στεφανίδη: Ο Νοέμβρης του άγνωστου λουλουδιού Του ΓΙΩΡΓΟΥ...
Φωτεινή Στεφανίδη: Ο Νοέμβρης του άγνωστου λουλουδιού
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
«Ἀνάμεσα στ᾿ ἀγκάθια καὶ στὰ πεσμένα φύλλα
βρήκαμε μία γυμνὴ γαϊδουροκεφαλὴ -
ἴσως καὶ νἆναι τὸ κεφάλι τοῦ καλοκαιριοῦ
ἔτσι ἀφημένο στὶς βρεγμένες πέτρες
καὶ γύρω του κάτι μικρὰ γαλάζια λουλούδια
ποὺ δὲν ξέρουμε τ᾿ ὄνομά τους. [...]»
Γιάννης Ρίτσος, Ημερολόγια εξορίας, Κοντοπούλι Λήμνου, Νοέμβρης 1949
«Με πρόσφατες στο νου και στην καρδιά τις απώλειες των
αγαπημένων που έφυγαν τούτο τον Οκτώβρη, τον Γιώργο
Γραμματικάκη και τον Πέτρο Θέμελη, σελίδες-ανάσες στο βιβλίο της ζωής μας σ’ αυτή τη χώρα που επιμένει και λάμπει παρ’ όλες τις προσπάθειες να μπει στο γκρίζο που έχουν άλλοι ορίσει,
υποδεχόμαστε το μήνα της ελιάς, του κρασιού, του κυδωνιού, του
απογεύματος που σκοτεινιάζει θαρρείς μελαγχολικά από τη μια,
ελπιδοφόρα από την άλλη.
-Ρόδινα σαλπίσματα στις πλαγιές αντίστασης και ελπίδας...
Πώς να μην ελπίζεις που τα κυκλαμινόφυλλα κέντησαν ξανά τα πληγωμένα βουνά απαλαίνοντας τον πόνο τους. Που έχουμε την τύχη να τα περιμένουμε κάθε χρονιά, να τα χαϊδεύουμε με τα μάτια, και δεν τα κόβουμε, όχι πια, δεν αφθονούν όπως παλιά. Μα είναι εκεί». Κι εκεί κοντά τους, απόψε που η ώρα άλλαξε και όλα βάφονται βαθιά γαλανά απότομα και η ζεστούλα της ημέρας φυλάει μια κρύα σταγόνα στην καρδιά της, τα λέμε με τη Φωτεινή για τον Νοέμβρη που έρχεται, ήρθε.
-Ας τρέξουμε πίσω στους Νοέμβρηδες;
Ένα γεύμα μ’ άγρια χόρτα του βουνού, ομελέτα με αβγουλάκια της ώρας και κάστανα ψητά. Αμέσως μετά το πινέλο για ένα τελείωμα. Κι ύστερα, το ίδιο βράδυ, η γλυκύτερη στιγμή της ζωής που δε λέγεται. Την πρώτη πρώτη του μέρα αυτά, ανήμερα των Αγίων Αναργύρων. Και τα χόρτα ήταν από τον Κοσμά Αρκαδίας. Μαζί και η πατάτα του κυκλάμινου που άνθισε εφέτος 40 «πουλάκια τριανταφυλλιά». Λίγα χρόνια μετά, ένα μπουκετάκι κυκλάμινα με τα φύλλα τους, παρμένα με λίγες δραχμές από μια γριούλα Σόλωνος και Χαριλάου Τρικούπη γωνία. Και το ίδιο απόγευμα στο προσκεφάλι του άδικου αποχαιρετισμού της τρυφερής άγνωστης γιατρού, της αληθινής Ανάργυρης.
Και πιο παλιά, πολύ πιο παλιά, ένας πάνινος γάτος φτιαγμένος με
αγωνία, παραμονή που μπήκε το τανκ στο Πολυτεχνείο με το αδέρφι μου στα 16 του να μην έρχεται στο σπίτι, ώρες ατέλειωτες. Καμμιά φορά μαζεύαμε ελιές, είτε με φίλους εδώ κι εκεί, είτε λίγες στις τσέπες στο Ηράκλειο, με την ίδια την ευτυχία αγκαλιά. Τώρα στις μοναχικές βόλτες μια ματιά, μόνο για τη σιγουριά ότι κι εφέτος γυάλισαν όμορφα «στο μελιτζανί τους χρώμα» που έλεγε κι ο Τσαρούχης, τότε, στο Μαρούσι, Νοέμβρης ήταν πάλι, βρεγμένο υγρασία το ποδήλατο στην οδό Πλουτάρχου, εκεί στερεωμένο στο πεύκο.
-Η μνήμη του Πολυτεχνείο βέβαια...
Κι άλλη μια φορά, μπορεί και δυο, με τη συντροφιά της Σχολής στην πορεία του Πολυτεχνείου όλοι μας γελαστοί κι ο δάσκαλός μας ο Γιάννης Μόραλης όρθιος να μας χειροκροτεί στην Πανεπιστημίου και να διαβάζω στα χείλη του «πρόσεχε».
Και σκόρπιες πινελιές ανάμεσα, στα μέτρα της Ευωχίας της
Σιωπηρής, ελιές και ιβίσκος και γιασεμί και καινούργιο κρασί με
ετικέτα χαραγμένη σε θαλασσόξυλο. Και μια μικρούλα Παναγίτσα θυμάμαι, μια εικονίτσα ασημένια με τα Εισόδια που κρατούσε πάντα η μάνα, θυμητάρι από τη μάνα της που έφυγε πολύ μικρή και άφησε τρυφερά τα ίχνη της μέχρι σήμερα.
Κλείνω με το άγνωστο λουλούδι που έγινε γνωστό και αγαπημένο, παραθέτοντας τη Νοεμβριάτικη νερομπογιά του πατέρα.
-Ο φετινός, ο ίδιος αδιατάραχτος Νοέμβρης που σημειωνει η Κική Δημουλά;
Κάτι ακούμε, το λάδι λιγοστεύει. Και το κρασί. Μήλα ψητά,
σταφίδες, καρύδια και κρασί, ψωμί, σύκο ξερό, λάδι, ελιές, θυμάρι·
μ’ αυτά θέλουμε να κυλούν οι βραδιές. Αυτά δωρίζει η πατρίδα το
Νοέμβρη, να μη χαθούν, να μην πέσουν σε χέρια που δε νοιάζονται τι σκαλοπάτι θα έχουμε για τα Χριστούγεννα.
-Των απολογισμών μήνας τον προυπαντούμε με μια ευχή;
Με τα ελάχιστα να κρατήσουμε ζωντανά τα σπιτικά μας, με τα
ελληνικά καλούδια, να είναι γιορτινό το καθημερινό τραπέζι και να προχωράμε την κάθε μέρα με κάτι καινούργιο. Σαν μόλις να
ξεκινήσαμε έναν Νοέμβρη ακόμα που θα παλέψουμε να ξεχωρίσει
με το καλό του πρόσωπο.
Στην εικόνα, μικρό τραπέζι με ανθισμένο το άγνωστο λουλούδι, από την έκθεση της Σιωπηρής Ευωχίας, αβγοτέμπερα σε ξύλο, 2023.
more...
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
«Ἀνάμεσα στ᾿ ἀγκάθια καὶ στὰ πεσμένα φύλλα
βρήκαμε μία γυμνὴ γαϊδουροκεφαλὴ -
ἴσως καὶ νἆναι τὸ κεφάλι τοῦ καλοκαιριοῦ
ἔτσι ἀφημένο στὶς βρεγμένες πέτρες
καὶ γύρω του κάτι μικρὰ γαλάζια λουλούδια
ποὺ δὲν ξέρουμε τ᾿ ὄνομά τους. [...]»
Γιάννης Ρίτσος, Ημερολόγια εξορίας, Κοντοπούλι Λήμνου, Νοέμβρης 1949
«Με πρόσφατες στο νου και στην καρδιά τις απώλειες των
αγαπημένων που έφυγαν τούτο τον Οκτώβρη, τον Γιώργο
Γραμματικάκη και τον Πέτρο Θέμελη, σελίδες-ανάσες στο βιβλίο της ζωής μας σ’ αυτή τη χώρα που επιμένει και λάμπει παρ’ όλες τις προσπάθειες να μπει στο γκρίζο που έχουν άλλοι ορίσει,
υποδεχόμαστε το μήνα της ελιάς, του κρασιού, του κυδωνιού, του
απογεύματος που σκοτεινιάζει θαρρείς μελαγχολικά από τη μια,
ελπιδοφόρα από την άλλη.
-Ρόδινα σαλπίσματα στις πλαγιές αντίστασης και ελπίδας...
Πώς να μην ελπίζεις που τα κυκλαμινόφυλλα κέντησαν ξανά τα πληγωμένα βουνά απαλαίνοντας τον πόνο τους. Που έχουμε την τύχη να τα περιμένουμε κάθε χρονιά, να τα χαϊδεύουμε με τα μάτια, και δεν τα κόβουμε, όχι πια, δεν αφθονούν όπως παλιά. Μα είναι εκεί». Κι εκεί κοντά τους, απόψε που η ώρα άλλαξε και όλα βάφονται βαθιά γαλανά απότομα και η ζεστούλα της ημέρας φυλάει μια κρύα σταγόνα στην καρδιά της, τα λέμε με τη Φωτεινή για τον Νοέμβρη που έρχεται, ήρθε.
-Ας τρέξουμε πίσω στους Νοέμβρηδες;
Ένα γεύμα μ’ άγρια χόρτα του βουνού, ομελέτα με αβγουλάκια της ώρας και κάστανα ψητά. Αμέσως μετά το πινέλο για ένα τελείωμα. Κι ύστερα, το ίδιο βράδυ, η γλυκύτερη στιγμή της ζωής που δε λέγεται. Την πρώτη πρώτη του μέρα αυτά, ανήμερα των Αγίων Αναργύρων. Και τα χόρτα ήταν από τον Κοσμά Αρκαδίας. Μαζί και η πατάτα του κυκλάμινου που άνθισε εφέτος 40 «πουλάκια τριανταφυλλιά». Λίγα χρόνια μετά, ένα μπουκετάκι κυκλάμινα με τα φύλλα τους, παρμένα με λίγες δραχμές από μια γριούλα Σόλωνος και Χαριλάου Τρικούπη γωνία. Και το ίδιο απόγευμα στο προσκεφάλι του άδικου αποχαιρετισμού της τρυφερής άγνωστης γιατρού, της αληθινής Ανάργυρης.
Και πιο παλιά, πολύ πιο παλιά, ένας πάνινος γάτος φτιαγμένος με
αγωνία, παραμονή που μπήκε το τανκ στο Πολυτεχνείο με το αδέρφι μου στα 16 του να μην έρχεται στο σπίτι, ώρες ατέλειωτες. Καμμιά φορά μαζεύαμε ελιές, είτε με φίλους εδώ κι εκεί, είτε λίγες στις τσέπες στο Ηράκλειο, με την ίδια την ευτυχία αγκαλιά. Τώρα στις μοναχικές βόλτες μια ματιά, μόνο για τη σιγουριά ότι κι εφέτος γυάλισαν όμορφα «στο μελιτζανί τους χρώμα» που έλεγε κι ο Τσαρούχης, τότε, στο Μαρούσι, Νοέμβρης ήταν πάλι, βρεγμένο υγρασία το ποδήλατο στην οδό Πλουτάρχου, εκεί στερεωμένο στο πεύκο.
-Η μνήμη του Πολυτεχνείο βέβαια...
Κι άλλη μια φορά, μπορεί και δυο, με τη συντροφιά της Σχολής στην πορεία του Πολυτεχνείου όλοι μας γελαστοί κι ο δάσκαλός μας ο Γιάννης Μόραλης όρθιος να μας χειροκροτεί στην Πανεπιστημίου και να διαβάζω στα χείλη του «πρόσεχε».
Και σκόρπιες πινελιές ανάμεσα, στα μέτρα της Ευωχίας της
Σιωπηρής, ελιές και ιβίσκος και γιασεμί και καινούργιο κρασί με
ετικέτα χαραγμένη σε θαλασσόξυλο. Και μια μικρούλα Παναγίτσα θυμάμαι, μια εικονίτσα ασημένια με τα Εισόδια που κρατούσε πάντα η μάνα, θυμητάρι από τη μάνα της που έφυγε πολύ μικρή και άφησε τρυφερά τα ίχνη της μέχρι σήμερα.
Κλείνω με το άγνωστο λουλούδι που έγινε γνωστό και αγαπημένο, παραθέτοντας τη Νοεμβριάτικη νερομπογιά του πατέρα.
-Ο φετινός, ο ίδιος αδιατάραχτος Νοέμβρης που σημειωνει η Κική Δημουλά;
Κάτι ακούμε, το λάδι λιγοστεύει. Και το κρασί. Μήλα ψητά,
σταφίδες, καρύδια και κρασί, ψωμί, σύκο ξερό, λάδι, ελιές, θυμάρι·
μ’ αυτά θέλουμε να κυλούν οι βραδιές. Αυτά δωρίζει η πατρίδα το
Νοέμβρη, να μη χαθούν, να μην πέσουν σε χέρια που δε νοιάζονται τι σκαλοπάτι θα έχουμε για τα Χριστούγεννα.
-Των απολογισμών μήνας τον προυπαντούμε με μια ευχή;
Με τα ελάχιστα να κρατήσουμε ζωντανά τα σπιτικά μας, με τα
ελληνικά καλούδια, να είναι γιορτινό το καθημερινό τραπέζι και να προχωράμε την κάθε μέρα με κάτι καινούργιο. Σαν μόλις να
ξεκινήσαμε έναν Νοέμβρη ακόμα που θα παλέψουμε να ξεχωρίσει
με το καλό του πρόσωπο.
Στην εικόνα, μικρό τραπέζι με ανθισμένο το άγνωστο λουλούδι, από την έκθεση της Σιωπηρής Ευωχίας, αβγοτέμπερα σε ξύλο, 2023.
more...