Φωτεινή Στεφανίδη: «Παπούτσια με λουράκι» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ...
Φωτεινή Στεφανίδη: «Παπούτσια με λουράκι»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ
«“Κόψ’ τα αυτά, να φαίνεται το σπίτι κατοικημένο. Θα σας φάνε τα φίδια”. Έτσι αυστηρά μίλησε στη μάνα μας ο αστυνομικός που περνούσε τακτικά ν’ ανανεώσει εγγράφως την υποχρέωση του πατέρα να παρουσιάζεται στην Ασφάλεια κάθε βδομάδα· κι έδειξε το πεζοδρόμιο του σπιτιού μας, το γεμάτο παπαρούνες, μαργαρίτες κι αγριομολόχες. Προσβεβλημένη ανέβηκε το ανηφορικό μονοπάτι για το σπίτι η μάνα. Σαν να μου φάνηκε και δακρυσμένη. Σαν.»
Φ.Σ., Παπούτσια με λουράκι, «Φτου ξελευτερία», σ. 43.
«Η μια ιστορία έφερνε την άλλη. Βήμα βήμα πάλι. Πρωταγωνιστές τα παπούτσια με το λουράκι που μάλιστα ήταν φροντίδα του πατέρα. Πού να πάει η μάνα στην Αθήνα για ψώνια τότε, σχεδόν καθόλου δεν μας άφηνε. Τότε το Ηράκλειο της Αττικής είχε ακόμη το χρώμα της Βαυαρικής του εποχής. Έβλεπες γερμανικά ονόματα σε μπρούτζινες πλάκες έξω από ωραίες, φθαρμένες αρκετά από τότε μονοκατοικίες. Ο πέτρινος σταθμός του «θηρίου» που πήγαινε στο Λαύριο κάποτε, ήταν ακόμη όρθιος. Η ασφαλτόστρωση ελάχιστη. Τα ταβερνάκια δίναν χύμα μπύρα και κρασί, το γάλα ερχόταν με τον γάιδαρο και το σχολείο βρισκόταν μέσα σ’ ένα δάσος πλάι σε χείμαρρο με καλαμιές, ένα μικρό βιότοπο. Τίποτε απ’ αυτά δεν αναφέρεται μ’ αυτόν τον τρόπο σ’ αυτό το σπονδυλωτό αφήγημα, ωστόσο νομίζω όποιος το διαβάσει μπαίνει στην ατμόσφαιρα από τους ανθρώπους και τις συμπεριφορές, από τη σκόνη, τη χλωρίδα, την ελευθερία της κίνησης για εμάς τα παιδιά κι ας μεγαλώσαμε μέσα στη χούντα. Αν το συγκρίνω με τα σημερινά “μη και μη”, τότε ζούσαμε πιο αληθινά, είχαμε προσωπική ζωή με επιλογές και πρωτοβουλίες από την παιδική ηλικία, αν και σίγουρα βρίσκουν και σήμερα τα παιδιά τρόπο να ζήσουν τη δική ζωή παρά τους κινδύνους που είναι μεγαλύτεροι.» Μιλάμε με τη Φωτεινή Στεφανίδη για το νέο της βιβλίο, γράψιμο και εικόνες δικά της. Τίτλος: Παπούτσια με λουράκι, εκδ. Καλειδοσκόπιο.
-Το σχολικό της Ελευθεροτυπίας;
Δεν θυμάσαι; Εσύ το έκανες! Στείλε μου κάτι για την πρώτη μέρα του σχολειού, νομίζω αυτό μου είπες πρώτα. Κι έτσι γράφτηκε το «Ένα κοτοπουλάκι σταμπωτό». Ύστερα η Αλέξα Αποστολάκη, η ψυχή των εκδόσεων Καλειδοσκόπιο, ζήτησε μετά από μια ωραία συνεργασία που είχαμε να δει κάποια γραπτά ή ίσως να συνεχίσω κάτι που είχα στο νου. Είχες ήδη δημοσιεύσει μια άλλη εκδοχή του «Κρακ», μια μικρούλα ιστορία για τα στολίσματα των Χριστουγέννων. Και βεβαίως το «Νερένιο φουστανάκι», πάλι για την πρώτη μέρα του σχολειού, και το θυμίζω και το τονίζω, ήσουν νονός του τίτλου γι’ αυτό το μικρό διήγημα, όπως και για το «Κοτοπουλάκι».
-Και τα υπόλοιπα;
Το κουβάρι ήδη είχε αρχίσει να ξετυλίγεται. Μετά από ένα προσωπικό ζήτημα, κάθε πρωί πριν αρχίσω τα πρακτικά της μέρας και αδυνατώντας να πιάσω πινέλο, έγραφα και μια ιστορία. Στο τέλος της μέρας, πάλι την ώρα της ξεκούρασης, την επεξεργαζόμουν. Αποτελείται από μικρά δυνατά στιγμιότυπα μιας δεκαετίας της ζωής μου, ίσως και της πιο σημαντικής στη διαμόρφωση κάθε ανθρώπου. Γράφω γι’ αυτά που έζησα από τεσσάρων χρονών μέχρι δεκατεσσάρων, και στ’ αλήθεια τώρα που το βιβλίο αυτό εκδόθηκε και το διάβασα στα πεταχτά ως βιβλίο πια, απόρησα κι εγώ από πού βγήκαν όλες αυτές οι λεπτομέρειες, χρώματα, αισθήσεις, μικροί έρωτες, λύπες, αγωνίες, χαρές, όλα λεπτά και αδιόρατα από την απόσταση του χρόνου, μα και στέρεα, ρίζες και σωσίβια.
-Ο τίτλος;
Κι αυτός από την πρώτη ιστορία, «Το κοτοπουλάκι» που δημοσιεύσαμε τότε. Και η εικόνα, τη βάζω να την ξαναθυμηθούμε, κι ας μη μπήκε στο βιβλίο. Από την πρώτη λέξη, το παπουτσάκι αυτό, σε όλες του τις εκδοχές, ήταν το σύμβολο των παιδικών χρόνων. Το δεξί σκάλισε το χώμα και ξέθαψε το πενηντάρικο στην «Εκδρομή», αυτά φορέθηκαν νύχτα βιαστικά για την παρακολούθηση του Ταπεινού στο τσαρδί-βιοτεχνία του στις «Ταπεινότητες», αυτά γυάλιζε η μάνα μου το πρωί, πριν ξεκινήσει η κάθε μέρα που ήταν και μια μικρή περιπέτεια, γι’ αυτά σχεδίαζε ο πατέρας στο χαρτόνι την πατούσα μου αξημέρωτα. Μεγαλώνοντας, μια δυο φορές πήρα κι εγώ, μπήκα σε μαγαζί κι αγόρασα. Ποτέ δεν έκατσαν μέσα στην παπουτσοθήκη. Είναι ένα παπούτσι που ζει τη ζωή, αυτό είναι. Α, και ετοιμάζομαι να ξαναπάρω, η εντολή ήρθε από χέρια ζεστά κι ανθρώπινα. Ασυμβίβαστα δερμάτινο, να δούμε υπάρχει στη σημερινή σπάταλη εποχή;
-Πολιτική χροιά;
Αναπόφευκτη. Πολιτικοποιείσαι και μωρό αν έχεις μεγαλώσει μέσα στη χούντα και μάλιστα μ’ έναν πατέρα που ήταν στο στόχαστρο. Φιλελεύθερη η δράση φορώντας τα παπουτσάκια στη «Γιορτή», στο «Φτου ξελευτερία», στο «Μη μου μιλάτε, χτίζω», σε όλα σχεδόν. Μια παράξενη ανεξαρτησία, άφοβη, νομίζω από τη στερεότητα των γονιών, και στη στάση της ζωής και στην καλλιέργεια. Οφείλω πολλά, δεν ξεπληρώνονται, χόρτασα Γιώργο τιμιότητα, αγάπη και καθαρότητα από τους γονείς μου, και, ναι, δεν φοβάμαι όσο κι αν λυγίζω και με το άδικο δεν τα πάω καλά από τότε.
-Τα σχέδια;
Λεπτό σημείο, το βρήκαμε μαζί με την Αλέξα. Το βιβλίο κι ας έχει να κάνει με τη ζωή ενός παιδιού, απευθύνεται σε ενήλικες. Έτσι έψαξα στα σημειωματάρια και βρήκα στιγμιότυπα, που κι ας σχεδιάστηκαν πολύ αργότερα, είχαν την αίσθηση, την έκφραση, την αμεσότητα της αφήγησης και της στιγμής, στο ίδιο ύφος με τα κείμενα.
-Ο σκοπός της έκδοσης;
Θαρρώ ίδιος και με το σκοπό του γραψίματος. Αναγκαιότητα οδήγησε στο γράψιμο, ελπίζω κι αυτή η τόσο προσωπική κατάθεση κάτι να έχει να προσθέσει είτε για να ζεστάνει την καρδιά της γενιάς μου, είτε για τους μεγαλύτερους –να νιώσουν πώς τη βγάλαμε οι μικροί στη δικτατορία–, είτε για τα σημερινά παιδιά – να βρουν εκεί κάτι που να τους ταιριάζει ή που έχουν βιώσει με τον σημερινό τρόπο. Κι αν ήταν μουσική, θα ήταν το βαλς των χαμένων ονείρων του Μάνου Χατζιδάκι. Χαμένο το όνειρο και ζωντανό μαζί, να μας κρατάει στις δυσκολίες του σήμερα.
-Κάτι ακόμα;
Ένα μεγάλο ευχαριστώ σε σένα, Γιώργο, που ξετύλιξες πρώτος το νήμα, στην Αλέξα για την εμπιστοσύνη, κι ακόμη στον Δημήτρη Παπακώστα που αγάπησε κι επιμελήθηκε τα Παπουτσάκια –ξέρει εκείνος– όπως και στον Χρήστο Μπουλώτη που ήταν ο πρώτος αποδέκτης μόλις πιάσαμε το βιβλίο στο χέρι. Η έκπληξη μαζί με τα ολόζεστα λόγια του για το βιβλίο ήταν ισάξια με τα δώρα που ανταλάσσαμε πάντα και τώρα είχαν σταματήσει λόγω της κατάστασης. Και για το κλείσιμο, ένα αδημοσίευτο ντοκουμέντο. Παπούτσια με λουράκι στην αυλή του σπιτιού μας, στην αυλή των θαυμάτων και των βαλς των ονείρων που δεν χάνονται.
more...
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ
«“Κόψ’ τα αυτά, να φαίνεται το σπίτι κατοικημένο. Θα σας φάνε τα φίδια”. Έτσι αυστηρά μίλησε στη μάνα μας ο αστυνομικός που περνούσε τακτικά ν’ ανανεώσει εγγράφως την υποχρέωση του πατέρα να παρουσιάζεται στην Ασφάλεια κάθε βδομάδα· κι έδειξε το πεζοδρόμιο του σπιτιού μας, το γεμάτο παπαρούνες, μαργαρίτες κι αγριομολόχες. Προσβεβλημένη ανέβηκε το ανηφορικό μονοπάτι για το σπίτι η μάνα. Σαν να μου φάνηκε και δακρυσμένη. Σαν.»
Φ.Σ., Παπούτσια με λουράκι, «Φτου ξελευτερία», σ. 43.
«Η μια ιστορία έφερνε την άλλη. Βήμα βήμα πάλι. Πρωταγωνιστές τα παπούτσια με το λουράκι που μάλιστα ήταν φροντίδα του πατέρα. Πού να πάει η μάνα στην Αθήνα για ψώνια τότε, σχεδόν καθόλου δεν μας άφηνε. Τότε το Ηράκλειο της Αττικής είχε ακόμη το χρώμα της Βαυαρικής του εποχής. Έβλεπες γερμανικά ονόματα σε μπρούτζινες πλάκες έξω από ωραίες, φθαρμένες αρκετά από τότε μονοκατοικίες. Ο πέτρινος σταθμός του «θηρίου» που πήγαινε στο Λαύριο κάποτε, ήταν ακόμη όρθιος. Η ασφαλτόστρωση ελάχιστη. Τα ταβερνάκια δίναν χύμα μπύρα και κρασί, το γάλα ερχόταν με τον γάιδαρο και το σχολείο βρισκόταν μέσα σ’ ένα δάσος πλάι σε χείμαρρο με καλαμιές, ένα μικρό βιότοπο. Τίποτε απ’ αυτά δεν αναφέρεται μ’ αυτόν τον τρόπο σ’ αυτό το σπονδυλωτό αφήγημα, ωστόσο νομίζω όποιος το διαβάσει μπαίνει στην ατμόσφαιρα από τους ανθρώπους και τις συμπεριφορές, από τη σκόνη, τη χλωρίδα, την ελευθερία της κίνησης για εμάς τα παιδιά κι ας μεγαλώσαμε μέσα στη χούντα. Αν το συγκρίνω με τα σημερινά “μη και μη”, τότε ζούσαμε πιο αληθινά, είχαμε προσωπική ζωή με επιλογές και πρωτοβουλίες από την παιδική ηλικία, αν και σίγουρα βρίσκουν και σήμερα τα παιδιά τρόπο να ζήσουν τη δική ζωή παρά τους κινδύνους που είναι μεγαλύτεροι.» Μιλάμε με τη Φωτεινή Στεφανίδη για το νέο της βιβλίο, γράψιμο και εικόνες δικά της. Τίτλος: Παπούτσια με λουράκι, εκδ. Καλειδοσκόπιο.
-Το σχολικό της Ελευθεροτυπίας;
Δεν θυμάσαι; Εσύ το έκανες! Στείλε μου κάτι για την πρώτη μέρα του σχολειού, νομίζω αυτό μου είπες πρώτα. Κι έτσι γράφτηκε το «Ένα κοτοπουλάκι σταμπωτό». Ύστερα η Αλέξα Αποστολάκη, η ψυχή των εκδόσεων Καλειδοσκόπιο, ζήτησε μετά από μια ωραία συνεργασία που είχαμε να δει κάποια γραπτά ή ίσως να συνεχίσω κάτι που είχα στο νου. Είχες ήδη δημοσιεύσει μια άλλη εκδοχή του «Κρακ», μια μικρούλα ιστορία για τα στολίσματα των Χριστουγέννων. Και βεβαίως το «Νερένιο φουστανάκι», πάλι για την πρώτη μέρα του σχολειού, και το θυμίζω και το τονίζω, ήσουν νονός του τίτλου γι’ αυτό το μικρό διήγημα, όπως και για το «Κοτοπουλάκι».
-Και τα υπόλοιπα;
Το κουβάρι ήδη είχε αρχίσει να ξετυλίγεται. Μετά από ένα προσωπικό ζήτημα, κάθε πρωί πριν αρχίσω τα πρακτικά της μέρας και αδυνατώντας να πιάσω πινέλο, έγραφα και μια ιστορία. Στο τέλος της μέρας, πάλι την ώρα της ξεκούρασης, την επεξεργαζόμουν. Αποτελείται από μικρά δυνατά στιγμιότυπα μιας δεκαετίας της ζωής μου, ίσως και της πιο σημαντικής στη διαμόρφωση κάθε ανθρώπου. Γράφω γι’ αυτά που έζησα από τεσσάρων χρονών μέχρι δεκατεσσάρων, και στ’ αλήθεια τώρα που το βιβλίο αυτό εκδόθηκε και το διάβασα στα πεταχτά ως βιβλίο πια, απόρησα κι εγώ από πού βγήκαν όλες αυτές οι λεπτομέρειες, χρώματα, αισθήσεις, μικροί έρωτες, λύπες, αγωνίες, χαρές, όλα λεπτά και αδιόρατα από την απόσταση του χρόνου, μα και στέρεα, ρίζες και σωσίβια.
-Ο τίτλος;
Κι αυτός από την πρώτη ιστορία, «Το κοτοπουλάκι» που δημοσιεύσαμε τότε. Και η εικόνα, τη βάζω να την ξαναθυμηθούμε, κι ας μη μπήκε στο βιβλίο. Από την πρώτη λέξη, το παπουτσάκι αυτό, σε όλες του τις εκδοχές, ήταν το σύμβολο των παιδικών χρόνων. Το δεξί σκάλισε το χώμα και ξέθαψε το πενηντάρικο στην «Εκδρομή», αυτά φορέθηκαν νύχτα βιαστικά για την παρακολούθηση του Ταπεινού στο τσαρδί-βιοτεχνία του στις «Ταπεινότητες», αυτά γυάλιζε η μάνα μου το πρωί, πριν ξεκινήσει η κάθε μέρα που ήταν και μια μικρή περιπέτεια, γι’ αυτά σχεδίαζε ο πατέρας στο χαρτόνι την πατούσα μου αξημέρωτα. Μεγαλώνοντας, μια δυο φορές πήρα κι εγώ, μπήκα σε μαγαζί κι αγόρασα. Ποτέ δεν έκατσαν μέσα στην παπουτσοθήκη. Είναι ένα παπούτσι που ζει τη ζωή, αυτό είναι. Α, και ετοιμάζομαι να ξαναπάρω, η εντολή ήρθε από χέρια ζεστά κι ανθρώπινα. Ασυμβίβαστα δερμάτινο, να δούμε υπάρχει στη σημερινή σπάταλη εποχή;
-Πολιτική χροιά;
Αναπόφευκτη. Πολιτικοποιείσαι και μωρό αν έχεις μεγαλώσει μέσα στη χούντα και μάλιστα μ’ έναν πατέρα που ήταν στο στόχαστρο. Φιλελεύθερη η δράση φορώντας τα παπουτσάκια στη «Γιορτή», στο «Φτου ξελευτερία», στο «Μη μου μιλάτε, χτίζω», σε όλα σχεδόν. Μια παράξενη ανεξαρτησία, άφοβη, νομίζω από τη στερεότητα των γονιών, και στη στάση της ζωής και στην καλλιέργεια. Οφείλω πολλά, δεν ξεπληρώνονται, χόρτασα Γιώργο τιμιότητα, αγάπη και καθαρότητα από τους γονείς μου, και, ναι, δεν φοβάμαι όσο κι αν λυγίζω και με το άδικο δεν τα πάω καλά από τότε.
-Τα σχέδια;
Λεπτό σημείο, το βρήκαμε μαζί με την Αλέξα. Το βιβλίο κι ας έχει να κάνει με τη ζωή ενός παιδιού, απευθύνεται σε ενήλικες. Έτσι έψαξα στα σημειωματάρια και βρήκα στιγμιότυπα, που κι ας σχεδιάστηκαν πολύ αργότερα, είχαν την αίσθηση, την έκφραση, την αμεσότητα της αφήγησης και της στιγμής, στο ίδιο ύφος με τα κείμενα.
-Ο σκοπός της έκδοσης;
Θαρρώ ίδιος και με το σκοπό του γραψίματος. Αναγκαιότητα οδήγησε στο γράψιμο, ελπίζω κι αυτή η τόσο προσωπική κατάθεση κάτι να έχει να προσθέσει είτε για να ζεστάνει την καρδιά της γενιάς μου, είτε για τους μεγαλύτερους –να νιώσουν πώς τη βγάλαμε οι μικροί στη δικτατορία–, είτε για τα σημερινά παιδιά – να βρουν εκεί κάτι που να τους ταιριάζει ή που έχουν βιώσει με τον σημερινό τρόπο. Κι αν ήταν μουσική, θα ήταν το βαλς των χαμένων ονείρων του Μάνου Χατζιδάκι. Χαμένο το όνειρο και ζωντανό μαζί, να μας κρατάει στις δυσκολίες του σήμερα.
-Κάτι ακόμα;
Ένα μεγάλο ευχαριστώ σε σένα, Γιώργο, που ξετύλιξες πρώτος το νήμα, στην Αλέξα για την εμπιστοσύνη, κι ακόμη στον Δημήτρη Παπακώστα που αγάπησε κι επιμελήθηκε τα Παπουτσάκια –ξέρει εκείνος– όπως και στον Χρήστο Μπουλώτη που ήταν ο πρώτος αποδέκτης μόλις πιάσαμε το βιβλίο στο χέρι. Η έκπληξη μαζί με τα ολόζεστα λόγια του για το βιβλίο ήταν ισάξια με τα δώρα που ανταλάσσαμε πάντα και τώρα είχαν σταματήσει λόγω της κατάστασης. Και για το κλείσιμο, ένα αδημοσίευτο ντοκουμέντο. Παπούτσια με λουράκι στην αυλή του σπιτιού μας, στην αυλή των θαυμάτων και των βαλς των ονείρων που δεν χάνονται.
more...