Φωτεινή Τσαλίκογλου: «Η πατρίδα μας, η Ελλάδα, είναι σαν τη ζωή μας»

«Με τη ζωή μας συνομιλώ στις ιστορίες που πλάθω. Πασχίζω να αναδείξω την έκδηλη ασχήμια αλλά και την κρυμμένη ομορφιά που κρύβει μέσα της η κάθε στιγμή. Η πατρίδα μας, η Ελλάδα, είναι σαν τη ζωής μας». «Οι παράξενες ιστορίες της κυρίας Φι» εκδόσεις Καστανιώτη, είναι αναπάντεχες, ευρηματικές, ανοιχτές σε ένα μέλλον που έτσι κι αλλιώς ανήκει μόνο στην έκπληξη. Η συγγραφέας του Φωτεινή Τσαλίκογλου, είναι ομότιμη καθηγήτρια Ψυχολογίας. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης με καθηγητή τον Ζαν Πιαζέ και ειδικεύτηκε στην Κλινική Ψυχολογία. Είναι συγγραφέας επιστημονικών βιβλίων και δοκιμίων. Μυθιστορήματά της έχουν ανέβει στο θέατρο, έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και κυκλοφορούν στην Ευρώπη και την Αμερική. Το μυθιστόρημα 8 ώρες και 35 λεπτά (The Secret Sister, Europa Editions) διακρίθηκε από το World Literature Today ως ένα από τα πιο αξιοπρόσεκτα μεταφρασμένα βιβλία του 2015 στην Αμερική. Η ιταλική του μετάφραση (La Sorella Segreta) από τον Μαουρίτσιο ντε Ρόζα τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης Έργου Ελληνικής Λογοτεχνίας σε Ξένη Γλώσσα.

-Οι «Παράξενες ιστορίες της κυρίας Φι», αφιερωμένες «Στον Κωνσταντίνο, Σήμερα για όλα τα χθες και όλα τα αύριο»;

Είναι μια πολύ προσωπική αφιέρωση. Ας την αφήσουμε, έτσι, μέσα στην απροσδιοριστία της. Είναι φορές που όταν εξηγείς χάνεις κάτι πολύτιμο από αυτό που θες να πεις. Οι λέξεις έχουν τα όρια τους. το ίδιο και οι ΄΄εξηγήσεις’’.

-51 μικρές αλληγορικές ιστορίες, ποιητικά, αμφίσημα ενσταντανέ ζωής;

Η κυρία Φι είναι η τελευταία μου, ίσως, αγάπη. Κατανοεί όσα όλοι εμείς απλώς μαντεύουμε. Η παρατεταμένη θλίψη του γιού της την ενδυναμώνει και χαρίζει στη σκέψη της αναπάντεχα πετάγματα. Δύναμη της είναι η αβεβαιότητα. Ακροβατεί συνεχώς ανάμεσα σε αλήθειες που δεν ταυτίζονται με την ακρίβεια, και σε νυχτερινά όνειρα που συνεχίζονται μέσα στη μέρα. Επιτρέπει στον εαυτό της να ξαφνιάζεται από την ομορφιά και την ασχήμια της κάθε στιγμής. Κι έτσι πορεύεται. Αψηφώντας το τέλος και συνομιλώντας καθημερινά μαζί του. Ετσι ο Μπούκ, ο σκύλος, για παράδειγμα του εκδότη, είναι ακόμα ζωντανός, το ίδιο και ο Γύγης της Θάλειας Θαλασσινού. Το’’ ποτέ ‘’ αναγορεύεται σε κρυφό συνομιλητή του ‘’για πάντα’’.

-Μικρές φωτογραφίες που ανασύρετε από το αρχείο σας με τραυματικές εμπειρίες πόνου, συντριβής και απώλειας;

Ναι, αλλά και χαράς και γέλιου και αμεριμνησίας. Κι ένα ειρωνικό βλέμμα σε όσα φαντάζουν σοβαροφανή, βαρύγδουπα και αλάθητα. Το αρχείο δεν είναι τακτοποιημένο. Είναι ανοιχτό σε ρεύματα αναπάντεχες καταιγίδες και ηλιοφάνειες που αναστατώνουν και επανατοποθετούν τα δεδομένα του.

- «Οι μεγάλες απώλειες ακινητοποιούν το χρόνο. Είναι ένα από τα κρυφά δώρα που μας χαρίζουν οι μεγάλες συμφορές».

Στην ιστορία με τίτλο ‘’Η Αλκμήνη με το όμορφο δέρμα’’ μαθαίνουμε ότι η κυρία Φι έχει αναρτήσει στον τοίχο του δωματίου της μια φωτογραφία από το γνωστό γλυπτό του Μικελάντζελο ‘’Πιετά’’ Η ομορφιά του αγάλματος αιχμαλωτίζει το βλέμμα και τη σκέψη της. Παρατηρεί ότι μια αναπάντεχη νεότητα αναβλύζει μέσα από την οδύνη της μητέρας του Θεού. Στα μάτια της η Παναγία θυμίζει ένα βαθιά θλιμμένο κορίτσι που θα μπορούσε να κρατά στα χέρια της τον συνομήλικο νεκρό αδελφό της. Μια σκέψη καρφώνεται στο μυαλό της «Οι μεγάλες απώλειες ακινητοποιούν το χρόνο. Είναι ένα από τα κρυφά δώρα που μας χαρίζουν οι μεγάλες συμφορές».

-Γιατρεύω…. «μήπως όταν μπαίνουμε στην κανονικότητα χάνουμε κάτι από τον εαυτό μας;» (Ο γιατρός Φορέ)

Ο γιος της κυρίας Φι πάσχει από μια επίμονη θλίψη. Η κυρία Φι αναρωτιέται ποιος θα μπορέσει να τον γιατρέψει. Η παιδική της φίλη, Λένα Τ., τη συμβουλεύει να ζητήσει βοήθεια από τον γιατρό Φορέ. ‘’Δεν είναι μόνο γιατρός, είναι ένας επίμονος ορειβάτης, δεινός κολυμβητής. Ενας εραστής της φύσης. Όταν σου μιλάει ανοίγουν τα πνευμόνια σου και δυναμώνει η αναπνοή σου’’

Ποιος θα μας πει τι ακριβώς σημαίνει το ρήμα ΄΄γιατρεύω΄΄ αναρωτιέται η Λένα που έχει κρατήσει κάτι από τη σοφία της παιδικής της ηλικίας. ‘’Μήπως όταν μπαίνουμε στην κανονικότητα χάνουμε κάτι από τον εαυτό μας;»

-Στον γιατρό Φορέ αναφέρετε: «Η νόσος είναι κάτι που έχεις, η πάθηση είναι κάτι που είσαι. Αυτό που έχεις ξεριζώνεται, αυτό που είσαι δεν χάνεται ποτέ εντελώς, ταξιδεύει, δυναμώνει, πάει, έρχεται, κάποτε χαμηλώνει σαν φως. Σβήνει». Η κρίση που περνάμε τι σημάδια φαίνεται να μας αφήνει; Οι απώλειες και οι συμφορές της δεκαετίας που περάσαμε τι κρυφά δώρα μας χάρισαν;-

Ξεχωριστά σημάδια στον καθένα. Η υποκειμενικότητα αντιστέκεται στις καταχρηστικές γενικεύσεις. Οι δυσκολίες, άλλον θα τον λυγίσουν, άλλον θα τον σκοτώσουν, άλλον θα τον ενδυναμώσουν. Η ενδυνάμωση είναι το κρυφό δώρο. Ο αφανισμός είναι η μεγάλη απειλή. Ανάμεσα στον αφανισμό και την ενδυνάμωση, ανάμεσα στο θάνατο και την υπέρβαση, η πλειονότητα των συνανθρώπων μας παλεύει να επιβιώσει. Η κυρία Φι ονειρεύεται μια ζωή που δεν εξαντλείται στην απλή επιβίωση.

- Μόνο η βιασύνη έχει καταβροχθίσει την ανθρωπιά μας;

Η βιασύνη δεν είναι κάτι απλό. Η βιασύνη ισοπεδώνει τη σκέψη μας, την αφήνει έκθετη σε εφήμερες απλοποιήσεις. Όταν μιλώ για βιασύνη αναφέρομαι στην κουλτούρα του εφήμερου που μεταμορφώνει ανθρώπους, σχέσεις και ζωές σε προιόντα αναλώσιμα στα ράφια ενός ανακαινισμένου σούπερ μάρκετ. Ληγμένα προιόντα προσφέρονται σε τιμές ευκαιρίας.

--Εσείς μια ψυχολόγος, τελικά αφηγείστε την πορεία της Ελλάδας μέσα από τα μυθιστορήματά σας «8 ώρες και 35 λεπτά» και «Ο Έλληνας ασθενής»; Τι σας κάνει να πιστεύετε στο θαύμα;

Πιστεύω στο θαύμα. Όπως έχει πει ο Πασκάλ: ‘’Δεν υπάρχει κανένας σοβαρός λόγος για να μην πιστεύει ένας άνθρωπος στο θαύμα’