Γεράσιμος Ρηγάτος: Ανακουφίζοντας τον πόνο και τις δυστυχίες...
Γεράσιμος Ρηγάτος: Ανακουφίζοντας τον πόνο και τις δυστυχίες της Επανάστασης του 1821
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ
Ο ορισμός του 2021 ως έτους για τον επίσημο εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, έχει αναθερμάνει το ενδιαφέρον για την ιστορία εκείνης της περιόδου. Ήδη ολόκληρο το 2020 έχουν εκδοθεί πολλά και σημαντικά βιβλία για ξεχωριστές προσωπικότητες της Επανάστασης, για μεγάλες μάχες ή άλλα αξιοσημείωτα γεγονότα, για τις συνθήκες της καθημερινότητας των χρόνων εκείνων κλπ.
Πριν λίγες μόλις ημέρες κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις S&G Solutions ένα σημαντικό βιβλίο με μια πρωτότυπη θεώρηση της περιόδου εκείνης. Τίτλος του βιβλίου είναι «Υγειονομικά προβλήματα. Γιατροί και Ιατρική στα χρόνια της Επανάστασης του 1821». Ο μόχθος που έχει καταβληθεί για το βιβλίο αυτό είναι φανερός από την πρώτη ήδη εξέταση της δομής του. Εμφανής είναι επίσης και ο επιστημονικός χαρακτήρας του βιβλίου, με πλούσια τεκμηρίωση του κειμένου, συναφή εικονογράφηση, παράλληλα σχετικά κείμενα σε ένθεση, εκτενές αλφαβητικό ευρετήριο κλπ. Μιλάμε με τον Γεράσιμο Ρηγάτο, ιατρό, πανεπιστημιακό, λαογράφο, μελετητή του Πολιτισμού και της Ιστορίας της Ιατρικής.
-Με την ιστοριογραμμή ξεκινάτε;
Το βιβλίο αρχίζει με το «Χρονολόγιο», δηλαδή με ένα πίνακα χρονολογιών όπου καταγράφονται γεγονότα προηγούμενα, σύγχρονα ή μεταγενέστερα της Ελληνικής Επανάστασης, που όμως συνδέονται με αυτή, την επηρεάζουν ή τα επηρεάζει. Και όχι μόνο όταν συμβαίνουν στον ελλαδικό χώρο, αλλά και εκείνα της Μολδοβλαχίας, της Κωνσταντινούπολης, της Μικράς Ασίας κι ακόμα εκείνα της Κρήτης, της Κύπρου και των Ιονίων Νήσων.
-Τα γεγονότα κρύβουν βαρβαρότητες;
Το πρώτο από τα τρία μέρη της αφήγησης των γεγονότων, επιγράφεται «Βαρβαρότητα απέναντι στη ζωή και το θάνατο». Αρχίζω με τους βάρβαρους και τους φρικτούς τρόπους θανάτωσης, με πρώτο τον ανασκολοπισμό, γνωστό και ως παλούκωμα και σούβλισμα. Μετά από την αναδρομή σε προγενέστερες ιστορικές φάσεις γίνεται αναφορά στη χρησιμοποιούμενη «τεχνική», στην εκτεταμένη χρήση, σε ιδιαίτερα γνωστές περιπτώσεις (Αθανάσιος Διάκος, πυρπολητής Παξινός κ.α.), στην προβολή της μεθόδου και για εκφοβισμό κλπ. Συχνή ήταν και η εφαρμογή αγχόνης και αποκεφαλισμού καθώς και άλλες σκληρές ποινές όπως πριονισμός, τεταρτημοριασμός ή τεταρτισμός, εκδαρμός (γδάρσιμο), λιθοβολισμός κ.α. Για κάθε μία από αυτές τις μεθόδους αναφέρονται χαρακτηριστικές περιπτώσεις. Ειδική μνεία γίνεται στον ανασκολοπισμό του Αθανασίου Διάκου, του Κατσαντώνη κ.α. αλλά και στη σταύρωση όπως του Χατζηλάμπρου Κορομηλά (1826). Άλλες βάρβαρες θανατώσεις αναφέρονται με πλήθος γραπτών τεκμηρίων όπως εκσπλάχνωση εγκύων, σπάσιμο των οστών με σφυριά, «τα κότσια» (σφύξιμο κρανίου με αστραγάλους ζώων). Ακόμα τεκμήρια υπάρχουν για εγκλεισμό γυναικών σε τσουβάλια μαζί με γάτες και ποντίκια κλπ.
-Τόσα πολλά βασανιστήρια;
Και ακόμα περισσότερα με απίστευτη νοσηρή εφευρετικότητα, όπως φάλαγγας, κρέμασμα από τη ράχη με τσιγκέλια, κακοποιήσεις στις φυλακές, άθλιες συνθήκες διαβίωσης των φυλακισμένων κλπ. Αλλά και «πολιτισμένοι» λαοί όπως οι Βρεττανοί που κατείχαν τα Επτάνησα τιμωρούσαν με ανάλογους τρόπους όσους Επτανησίους στήριζαν με πράξεις τους την Επανάσταση. Αναφέρονται και σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις όχι μόνο απαγχονισμός αλλά και «Πίσσωμα» των νεκρών και εγκλεισμός τους σε σιδερένια κλουβιά, για διατήρηση των πτωμάτων επί χρόνια σε δημόσια θέα. Αλλά και στην κατεχόμενη από Τούρκους Κύπρο, το 1821 έγιναν για την αποτροπή εξέγερσης εκατοντάδες αποκεφαλισμοί και απαγχονισμοί Κυπρίων.
-Οι φρικαλεότητες αλλά και η πείνα;
Μόνιμη πληγή. Τεράστια πείνα κατά την πολιορκία του Ναυπλίου (16ος αι) που κράτησε τρία χρόνια και τρεις μήνες και οδήγησε σε καινοφανή νοσολογία. Πείνα που τους ανάγκασε να φάνε γάτες, σκυλιά και ποντίκια, ακόμα και σάρκες νεκρών, με τα θύματα να φτάσουν σε πολλές χιλιάδες. Ακραίες επιπτώσεις της πείνας είναι γνωστές και κατά την πολιορκία της Τριπολιτσάς (1821), που συνέβαλε στη νοσηρότητα και στη θνησιμότητα αλλά και στις επιδημίες. Το ίδιο έγινε στη Μονεμβασία όπου οι Έλληνες πολιόρκισαν τους χωρίς εφόδια Τούρκους, που ως την παράδοσή τους έφαγαν κάθε είδους ζώο, μη βρώσιμα λαχανικά και ανθρώπινες σάρκες.
-Στο Μεσολόγγι ήταν παροιμειώδης...
Έγγραφο των αγωνιστών, ζητώντας τρόφιμα γράφουν για την παντελή έλλειψη ακόμα και μη βρώσιμων λαχανικών ή ζώων. «Έφθασε να πεθαίνουν και από εκατόν και εκατόν πενήντα την ημέραν, ώστε οπού έμειναν ανάθαφτοι, διότι οι άλλοι δεν είχαν δύναμιν να τους θάφτουν…». Αυτή η πείνα τονίζεται με τη δύναμη των σολωμικών στίχων στους «Ελεύθερους Πολιορκημένους».
-Και ένα σωρό αυτοθυσίες;
Αναφέρονται πολλές και με πολλά στοιχεία: έρωτας προς τη ζωή που προκαλεί τον θάνατο. Στο βιβλίο παραθέτουμε χαρακτηριστικές περιγραφές για Σουλιώτες και Σουλιώτισσες: ο καλόγερος Σαμουήλ, οι Σουλιώτισσες του Ζαλόγγου, η Δέσπω με κόρες και νύφες, η Λένω του Μπότσαρη, οι Μεσολογγίτες της Εξόδου «εκείθε με τους αδελφούς, εδώθε με το Χάρο». Κι οι άλλοι με τον Χρ. Καψάλη, κι άλλοι, κι άλλοι. Αξιομνημόνευτες και οι Ναουσαίες με τα παιδιά τους και οι πολεμιστές των Ψαρών, ο Γεωργάκης Ολύμπιος στη Μονή Σέκου στη Μολδαβία και οι Κρητικοί στο Αρκάδι (1866) και πολλοί άλλοι λιγότερο ή περισσότερο γνωστοί.
-Γιατροί που παρείχαν βοήθεια;
Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου («Γιατροί ηγεμόνων, οπλαρχηγών και απλών αγωνιστών») αναφέρονται Έλληνες και Φιλέλληνες γιατροί επιστήμονες ή πρακτικοί που πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους. Πλειάδα επιστημόνων με σοβαρές σπουδές στο εξωτερικό υπηρετούσαν στην αυλή του Αλή Πασά, για να περάσουν κατά κανόνα στη συνέχεια στην υπηρεσία των μαχόμενων Ελλήνων. Πολλοί γιατροί (και ένας Τούρκος εμπειρικός) πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στο πολύπαθο Μακρυγιάννη και στα στρατιωτικά του σώματα, κάποτε με δεξιοτεχνία που προκαλεί θαυμασμό ως σήμερα. Ο Κολοκοτρώνης είχε καλά οργανωμένες ιατρικές υπηρεσίες για τους στρατιώτες του, με επιστήμονες και εμπειρικούς. Σπουδαίοι γιατροί είχαν υπηρετήσει τον Καποδίστρια, που τελικά πραγματοποίησαν και την νεκροτομή και την ταρίχευσή του. Αναφέρεται πλειάδα εμπειρικών γιατρών που υπηρέτησαν την ιατρική της πρώτης γραμμής των μαχών, ενώ πολλά αξιομνημόνευτα αναφέρονται για τους Μανιάτες αδελφούς Γιατράκους, δύο από τους οποίους άφησαν αναλυτικούς καταλόγους των τραυματιών που περίθλψαν, τις μέρες νοσηλείας και την έκβασή τους. Ένας των Γιατράκων, ο Παναγιώτης, σπουδαίος ιατροδιδάσκαλος, εκπαίδευσε ταχύρυθμα γιατρούς για τις ανάγκες της Επανάστασης. Σε ιδιαίτερο κεφάλαιο αναφέρονται και οι Φιλέλληνες γιατροί, ερανισμένοι από διάφορες πηγές. Τέλος ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στους γιατρούς του Βύρωνα καθ’ όλη την παραμονή του στην Ελλάδα.
-Άλλα ιατροπολεμικά θέματα;
Στο τρίτο μέρος του βιβλίου («Θέματα και Μορφές») εξετάζονται οι συνθήκες διαβίωσης των κλεφταρματωλών και οι επιπτώσεις τους στην υγεία, καθώς και οι συχνά πρωτόγονες θεραπευτικές πρακτικές. Κατά τα χρόνια της Επανάστασης υπήρχε η κατά το δυνατόν αντιμετώπιση του πλήθους των προβλημάτων (συνθήκες διαβίωσης, πολεμικές κακώσεις, επιδημίες κλπ) από εμπειρικούς και επιστήμονες, στη συντριπτική πλειονότητα χωρίς αμοιβή. Οι απώλειες υγείας ήταν μεγάλες, τόσο στις διάφορες μάχες όσο και στις πολιορκίες και εξόδους, όπως στο Μεσολόγγι. Ιδιαιτέρως εξετάζονται τα ιατροπολεμικά γεγονότα με τον Παπαφλέσσα (Μανιάκι), τις ναυτικές επιχειρήσεις του Κανάρη, τον διπλό αγώνα του Καραϊσκάκη (οι Τούρκοι και η φυματίωσή του), τα υγειονομικά προβλήματα του Νικηταρά, η δολοφονία και η ψευδής ιατροδικαστική έκθεση για τον Ανδρούτσο, το «διπλόσφαιρο βλήμα» που σκότωσε τον Μπότσαρη κ.α.
-Ήταν και πολεμιστές και γιατροί;
Οι συχνά και πολεμιστές υγειονομικοί έδρασαν το ίδιο αξιοθαύμαστα και στους δύο τους ρόλους, ανακουφίζοντας τον πόνο και τις δυστυχίες των πολεμιστών και των αμάχων, με ελάχιστα μέσα ή κάποτε με πλήρη απουσία μέσων, χωρίς προσδοκίες οικονομικές, ή άλλης ανταπόδοσης. Άξιοι του ρόλου τους και της Ιστορίας
more...
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ
Ο ορισμός του 2021 ως έτους για τον επίσημο εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, έχει αναθερμάνει το ενδιαφέρον για την ιστορία εκείνης της περιόδου. Ήδη ολόκληρο το 2020 έχουν εκδοθεί πολλά και σημαντικά βιβλία για ξεχωριστές προσωπικότητες της Επανάστασης, για μεγάλες μάχες ή άλλα αξιοσημείωτα γεγονότα, για τις συνθήκες της καθημερινότητας των χρόνων εκείνων κλπ.
Πριν λίγες μόλις ημέρες κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις S&G Solutions ένα σημαντικό βιβλίο με μια πρωτότυπη θεώρηση της περιόδου εκείνης. Τίτλος του βιβλίου είναι «Υγειονομικά προβλήματα. Γιατροί και Ιατρική στα χρόνια της Επανάστασης του 1821». Ο μόχθος που έχει καταβληθεί για το βιβλίο αυτό είναι φανερός από την πρώτη ήδη εξέταση της δομής του. Εμφανής είναι επίσης και ο επιστημονικός χαρακτήρας του βιβλίου, με πλούσια τεκμηρίωση του κειμένου, συναφή εικονογράφηση, παράλληλα σχετικά κείμενα σε ένθεση, εκτενές αλφαβητικό ευρετήριο κλπ. Μιλάμε με τον Γεράσιμο Ρηγάτο, ιατρό, πανεπιστημιακό, λαογράφο, μελετητή του Πολιτισμού και της Ιστορίας της Ιατρικής.
-Με την ιστοριογραμμή ξεκινάτε;
Το βιβλίο αρχίζει με το «Χρονολόγιο», δηλαδή με ένα πίνακα χρονολογιών όπου καταγράφονται γεγονότα προηγούμενα, σύγχρονα ή μεταγενέστερα της Ελληνικής Επανάστασης, που όμως συνδέονται με αυτή, την επηρεάζουν ή τα επηρεάζει. Και όχι μόνο όταν συμβαίνουν στον ελλαδικό χώρο, αλλά και εκείνα της Μολδοβλαχίας, της Κωνσταντινούπολης, της Μικράς Ασίας κι ακόμα εκείνα της Κρήτης, της Κύπρου και των Ιονίων Νήσων.
-Τα γεγονότα κρύβουν βαρβαρότητες;
Το πρώτο από τα τρία μέρη της αφήγησης των γεγονότων, επιγράφεται «Βαρβαρότητα απέναντι στη ζωή και το θάνατο». Αρχίζω με τους βάρβαρους και τους φρικτούς τρόπους θανάτωσης, με πρώτο τον ανασκολοπισμό, γνωστό και ως παλούκωμα και σούβλισμα. Μετά από την αναδρομή σε προγενέστερες ιστορικές φάσεις γίνεται αναφορά στη χρησιμοποιούμενη «τεχνική», στην εκτεταμένη χρήση, σε ιδιαίτερα γνωστές περιπτώσεις (Αθανάσιος Διάκος, πυρπολητής Παξινός κ.α.), στην προβολή της μεθόδου και για εκφοβισμό κλπ. Συχνή ήταν και η εφαρμογή αγχόνης και αποκεφαλισμού καθώς και άλλες σκληρές ποινές όπως πριονισμός, τεταρτημοριασμός ή τεταρτισμός, εκδαρμός (γδάρσιμο), λιθοβολισμός κ.α. Για κάθε μία από αυτές τις μεθόδους αναφέρονται χαρακτηριστικές περιπτώσεις. Ειδική μνεία γίνεται στον ανασκολοπισμό του Αθανασίου Διάκου, του Κατσαντώνη κ.α. αλλά και στη σταύρωση όπως του Χατζηλάμπρου Κορομηλά (1826). Άλλες βάρβαρες θανατώσεις αναφέρονται με πλήθος γραπτών τεκμηρίων όπως εκσπλάχνωση εγκύων, σπάσιμο των οστών με σφυριά, «τα κότσια» (σφύξιμο κρανίου με αστραγάλους ζώων). Ακόμα τεκμήρια υπάρχουν για εγκλεισμό γυναικών σε τσουβάλια μαζί με γάτες και ποντίκια κλπ.
-Τόσα πολλά βασανιστήρια;
Και ακόμα περισσότερα με απίστευτη νοσηρή εφευρετικότητα, όπως φάλαγγας, κρέμασμα από τη ράχη με τσιγκέλια, κακοποιήσεις στις φυλακές, άθλιες συνθήκες διαβίωσης των φυλακισμένων κλπ. Αλλά και «πολιτισμένοι» λαοί όπως οι Βρεττανοί που κατείχαν τα Επτάνησα τιμωρούσαν με ανάλογους τρόπους όσους Επτανησίους στήριζαν με πράξεις τους την Επανάσταση. Αναφέρονται και σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις όχι μόνο απαγχονισμός αλλά και «Πίσσωμα» των νεκρών και εγκλεισμός τους σε σιδερένια κλουβιά, για διατήρηση των πτωμάτων επί χρόνια σε δημόσια θέα. Αλλά και στην κατεχόμενη από Τούρκους Κύπρο, το 1821 έγιναν για την αποτροπή εξέγερσης εκατοντάδες αποκεφαλισμοί και απαγχονισμοί Κυπρίων.
-Οι φρικαλεότητες αλλά και η πείνα;
Μόνιμη πληγή. Τεράστια πείνα κατά την πολιορκία του Ναυπλίου (16ος αι) που κράτησε τρία χρόνια και τρεις μήνες και οδήγησε σε καινοφανή νοσολογία. Πείνα που τους ανάγκασε να φάνε γάτες, σκυλιά και ποντίκια, ακόμα και σάρκες νεκρών, με τα θύματα να φτάσουν σε πολλές χιλιάδες. Ακραίες επιπτώσεις της πείνας είναι γνωστές και κατά την πολιορκία της Τριπολιτσάς (1821), που συνέβαλε στη νοσηρότητα και στη θνησιμότητα αλλά και στις επιδημίες. Το ίδιο έγινε στη Μονεμβασία όπου οι Έλληνες πολιόρκισαν τους χωρίς εφόδια Τούρκους, που ως την παράδοσή τους έφαγαν κάθε είδους ζώο, μη βρώσιμα λαχανικά και ανθρώπινες σάρκες.
-Στο Μεσολόγγι ήταν παροιμειώδης...
Έγγραφο των αγωνιστών, ζητώντας τρόφιμα γράφουν για την παντελή έλλειψη ακόμα και μη βρώσιμων λαχανικών ή ζώων. «Έφθασε να πεθαίνουν και από εκατόν και εκατόν πενήντα την ημέραν, ώστε οπού έμειναν ανάθαφτοι, διότι οι άλλοι δεν είχαν δύναμιν να τους θάφτουν…». Αυτή η πείνα τονίζεται με τη δύναμη των σολωμικών στίχων στους «Ελεύθερους Πολιορκημένους».
-Και ένα σωρό αυτοθυσίες;
Αναφέρονται πολλές και με πολλά στοιχεία: έρωτας προς τη ζωή που προκαλεί τον θάνατο. Στο βιβλίο παραθέτουμε χαρακτηριστικές περιγραφές για Σουλιώτες και Σουλιώτισσες: ο καλόγερος Σαμουήλ, οι Σουλιώτισσες του Ζαλόγγου, η Δέσπω με κόρες και νύφες, η Λένω του Μπότσαρη, οι Μεσολογγίτες της Εξόδου «εκείθε με τους αδελφούς, εδώθε με το Χάρο». Κι οι άλλοι με τον Χρ. Καψάλη, κι άλλοι, κι άλλοι. Αξιομνημόνευτες και οι Ναουσαίες με τα παιδιά τους και οι πολεμιστές των Ψαρών, ο Γεωργάκης Ολύμπιος στη Μονή Σέκου στη Μολδαβία και οι Κρητικοί στο Αρκάδι (1866) και πολλοί άλλοι λιγότερο ή περισσότερο γνωστοί.
-Γιατροί που παρείχαν βοήθεια;
Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου («Γιατροί ηγεμόνων, οπλαρχηγών και απλών αγωνιστών») αναφέρονται Έλληνες και Φιλέλληνες γιατροί επιστήμονες ή πρακτικοί που πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους. Πλειάδα επιστημόνων με σοβαρές σπουδές στο εξωτερικό υπηρετούσαν στην αυλή του Αλή Πασά, για να περάσουν κατά κανόνα στη συνέχεια στην υπηρεσία των μαχόμενων Ελλήνων. Πολλοί γιατροί (και ένας Τούρκος εμπειρικός) πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στο πολύπαθο Μακρυγιάννη και στα στρατιωτικά του σώματα, κάποτε με δεξιοτεχνία που προκαλεί θαυμασμό ως σήμερα. Ο Κολοκοτρώνης είχε καλά οργανωμένες ιατρικές υπηρεσίες για τους στρατιώτες του, με επιστήμονες και εμπειρικούς. Σπουδαίοι γιατροί είχαν υπηρετήσει τον Καποδίστρια, που τελικά πραγματοποίησαν και την νεκροτομή και την ταρίχευσή του. Αναφέρεται πλειάδα εμπειρικών γιατρών που υπηρέτησαν την ιατρική της πρώτης γραμμής των μαχών, ενώ πολλά αξιομνημόνευτα αναφέρονται για τους Μανιάτες αδελφούς Γιατράκους, δύο από τους οποίους άφησαν αναλυτικούς καταλόγους των τραυματιών που περίθλψαν, τις μέρες νοσηλείας και την έκβασή τους. Ένας των Γιατράκων, ο Παναγιώτης, σπουδαίος ιατροδιδάσκαλος, εκπαίδευσε ταχύρυθμα γιατρούς για τις ανάγκες της Επανάστασης. Σε ιδιαίτερο κεφάλαιο αναφέρονται και οι Φιλέλληνες γιατροί, ερανισμένοι από διάφορες πηγές. Τέλος ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στους γιατρούς του Βύρωνα καθ’ όλη την παραμονή του στην Ελλάδα.
-Άλλα ιατροπολεμικά θέματα;
Στο τρίτο μέρος του βιβλίου («Θέματα και Μορφές») εξετάζονται οι συνθήκες διαβίωσης των κλεφταρματωλών και οι επιπτώσεις τους στην υγεία, καθώς και οι συχνά πρωτόγονες θεραπευτικές πρακτικές. Κατά τα χρόνια της Επανάστασης υπήρχε η κατά το δυνατόν αντιμετώπιση του πλήθους των προβλημάτων (συνθήκες διαβίωσης, πολεμικές κακώσεις, επιδημίες κλπ) από εμπειρικούς και επιστήμονες, στη συντριπτική πλειονότητα χωρίς αμοιβή. Οι απώλειες υγείας ήταν μεγάλες, τόσο στις διάφορες μάχες όσο και στις πολιορκίες και εξόδους, όπως στο Μεσολόγγι. Ιδιαιτέρως εξετάζονται τα ιατροπολεμικά γεγονότα με τον Παπαφλέσσα (Μανιάκι), τις ναυτικές επιχειρήσεις του Κανάρη, τον διπλό αγώνα του Καραϊσκάκη (οι Τούρκοι και η φυματίωσή του), τα υγειονομικά προβλήματα του Νικηταρά, η δολοφονία και η ψευδής ιατροδικαστική έκθεση για τον Ανδρούτσο, το «διπλόσφαιρο βλήμα» που σκότωσε τον Μπότσαρη κ.α.
-Ήταν και πολεμιστές και γιατροί;
Οι συχνά και πολεμιστές υγειονομικοί έδρασαν το ίδιο αξιοθαύμαστα και στους δύο τους ρόλους, ανακουφίζοντας τον πόνο και τις δυστυχίες των πολεμιστών και των αμάχων, με ελάχιστα μέσα ή κάποτε με πλήρη απουσία μέσων, χωρίς προσδοκίες οικονομικές, ή άλλης ανταπόδοσης. Άξιοι του ρόλου τους και της Ιστορίας
more...