Γεράσιμος Ρηγάτος: «Βερεσέδια και μπακαλοδέφτερα Του ΓΙΩΡΓΟΥ...

Γεράσιμος Ρηγάτος: «Βερεσέδια και μπακαλοδέφτερα

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

«Πήγα στον μπακάλη και ψώνισα βερεσέ μία οκά λάδι και μια οκά φασόλια». Ήταν μια συνηθισμένη φράση στις συζητήσεις της γειτονιάς κατά τις μέσες δεκαετίες του προηγουμένου (20ού) αιώνα. Η λέξη είναι τουρκική (verecek) και, στο παράδειγμα που αναφέραμε, είναι γραμματικώς επίρρημα. Το ίδιο ισχύει και στην παροιμιώδη φράση, σε στίχο ρεμπέτικου: «Αυτά που λες, εγώ τ’ ακούω βερεσέ», δηλαδή δεν τα παίρνω υπ’ όψιν μου. Επίρρημα είναι το βερεσέ και στη φράση «Κοκκινίζει βερεσέ» που λέγεται σκωπτικά «επί φιλαρέσκου γραίας δήθεν αιδουμένης», που κάνει δηλαδή ντροπούλες.
Για τον Γεράσιμο Ρηγάτο έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη στο παρελθόν, κυρίως για την ιατρική του δραστηριότητα, και ειδικότερα για το έργο του στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο “Ο Άγιος Σάββας”. Είχαμε επίσης ασχοληθεί και με το ιατρικό συγγραφικό του έργο, με ιατροϊστορικά μελετήματα με διαχρονικές επεκτάσεις. ΄Ηδη ο γιατρός και συγγραφέας Ρηγάτος έχει φθάσει τον αριθμό των 100 βιβλίων που έχουν κυκλοφορήσει στα βιβλιοπωλεία, αλλά κάποιες φορές και ως ένθετα σε εφημερίδες και περιοδικά.

- Το νέο σας βιβλίο έχει να κάνει με τα οφειλόμενα σε έμπορο από κατανάλωση με πίστωση;

Κυκλοφόρησε πριν λίγες ημέρες και έχει τίτλο “Βερεσέδια και μπακαλοδέφτερα”, τίτλος που δείχνει ήδη περασμένο χρόνο. Ο κόσμος αλλάζει, η ζωή αλλάζει, άλλοτε προς το καλύτερο και άλλοτε προς τα πιο δύσκολα. Κάποτε οι ρυθμοί της αλλαγής είναι τόσο γρήγοροι που δύσκολα μπορεί κάποιος να τους παρακολουθήσει ακόμα και στις πιο κοινές καθημερινές ενασχολήσεις, όπως λ.χ. η καθημερινότητα, άμεσα σχετιζόμενη και με την υγεία.

- Το πλύσιμο;

Δεν ήταν τότε μια τόσο απλή υπόθεση όσο είναι σήμερα, όπου απλώς επιλέγουμε ένα πρόγραμμα του πλυντηρίου. Τότε έπρεπε να μεταφερθεί το νερό, να ζεσταθεί σε καζάνια που κάτω τους έκαιγε φωτιά, συνήθως αναμμένη με ξύλα. Γι’ αυτή την πρώτη φάση της μπουγάδας τα ρούχα τρίβονταν με σαπούνι πάνω στη σανίδα της σκάφης όχι μόνο ώσπου να φύγουν οι ρύποι, αλλά και να μοσχοβολήσουν όλα τα ρούχα της μπουγάδας.Τα απλά αυτά καθημερινά γεγονότα είναι τόσο έντονα στη μνήμη των παλαιοτέρων που δύσκολα φεύγουν, όσο παλιά και ασήμαντα κι αν είναι. Δείγματα από αυτές τις μνήμες παραθέτουμε σε αυτή τη μελέτη, με την ελπίδα ότι οι συνθήκες θα μας επιτρέψουν να τις συνεχίσουμε στο μέλλον.

- Βερεσέδια;

Ίσως και αυτή η λέξη να είναι άγνωστη στα παιδιά μας και στους νέους. Κάποτε όμως όχι μόνο τους ήταν γνωστές, αλλά τους κινητοποιούσαν και συναισθήματα. Βερεσές (πληθυντικός βερεσέδες και βερεσέδια) σήμαινε οι όποιες δαπάνες της αγοράς θα πληρώνονταν ατργότεραα, ανάλογα με τη διευκόλυνση του αγοραστή. Γι’ αυτό τον τρόπο αγοράς ήταν σε χρήση και διάφορα αυτοσχέδια δίστιχα και ανεκδοτολογικού χαρακτήρα φράσεις: “Ο βερεσές απέθανε κι έθαψε το δεφτέρι/ και διαθήκη άφησε “με τον παρά στο χέρι”. “Ο βερεσές απέθανε κι ο γιος του πάει στην Πόλη”. “Ο βερεσές απέθανε κι έθαψε το δεφτέρι/ και τα κορίτσια νά ‘ ρχονται με τον παρά στο χέρι”.

- Μπακαλοδέφτερα;

Τόσα επαναλαμβανόμενα μικροποσά, από τόσους κεγόταν πολλούς και διάφορους πελάτες, δεν μπορούσε φυσιολογικά να τα θυνάται κάποιος από μνήμης. Για να καλυφθεί αυτή η αδυναμία οι συναλλασσόμενοι είχαν ένα μικρό σημειωματάριο/ “δεφτέρι” που λόγω της εξειδίκευσης των αγορών λεγόταν μπακαλοδέφτερο. Όχι ότι δεν υπήρχαν και με αυτό προβλήματα. Η μία πλευρά, εκείνη του πελάτη, θεωρούσε ότι ο πωλητής-μπακάλης “πανωβάζει”, γράφει δηλαδή περισσότερα από όσα πραγματικά αγοράζει ο πελάτης. Από την άλλη πλευρά ο πωλητής θεωρούσε ότι ο πελάτης δημιουργεί προβλήματα για να αποφύγει, για να καθυστερήσει, ή για να μειώσει το χρέος.

-Το δέφτερο των βερεσέδων;

Πρόκειται και πάλι για τούρκικη λέξη (defter) που σημαίνει κατάστιχο και την οποία οι Τούρκοι είχαν προηγουμένως δανεισθεί από την αρχαιοελληνική λέξη διφθέρα. Η αρχική έννοια δήλωνε το κατεργασμένο δέρμα πάνω στο οποίο έγραφαν (διφθέρα βίβλος, διφθέραι ιεραί κλπ). Αργότερα ονομάστηκαν έτσι τετράδια και από άλλα υλικά (λ.χ. διφθέραι χαλκαί). Η ρίζα της λέξης έμεινε και σε ένα ιατρικό όρο, τη διφθερίτιδα, επειδή αμυγδαλές και παρίσθμια καλύπτονται με μεμβράνες. Η τουρκική λέξη εκτός από κατάστιχο, δηλαδή καταγραφή αριθμών, σημαίνει και κατάλογος ονομάτων και αρχείο, ό, τι δηλαδή καταγράφεται στο τετράδιο αυτό. Με τη λέξη defterdar εννοείται ο οικονομικός έφορος και με το defterdarik το αξίωμα του εφόρου ή και ακόμα υψηλότερου οικονομικού αξιωματούχου.

- Μια ζωή βερεσέ;

Ο Ιντζεγιάννης αφηγείται μια αμίμητη ιστορία. Κάποιος παίρνει από τον φούρνο το ταψί με φασόλια γίγαντες που είχε πάει η γυναίκα του «και κατά τη συνήθεια του «Γραψ’ τα μπαρμπα-Κώτσου. Μι τ’ν άλλη πληρώνω». Αγανάκτησε ο κουμπάρος μου ο Πίσπερης.
– Άκου Γώγο. Βαρέθ’κα πια. Δεν ξαναγράφω.
– Μπα τι μ’ λες. Και θα τα θ’ μάσαι απέξω. Μπράβο θυμητ’κό πο’ χεις.
Ωραίος τύπος { }, πέρασε λέγανε μια ζωή στο βερεσέ».

- Το σιδέρωμα;

Τα φρεσκοπλυμμένα και μοσχοβολημένα με την οσμή της μπουγάδας ρούχα, έπρεπε να απλωθούν στον αέρα και τον ήλιο και να στεγνώσουν. Πριν μαζευτούν έπρεπε να σιδερωθούν για να ξεζαρώσουν και άψογα να φυλαχτούν για αξιοπρεπή χρήση. Στο σιδέρωμα υπήρχε ο κίνδυνος κάποια σπίθα ή κάποιο καρβουνάκι να ξεφύγει από τις αεραγωγές τρύπες που υπήρχαν στο πλαϊνό μέρος του σίδερου και “να κάψει” ή να λερώσει ακόμα χειρότερα τα φρεσκοπλυμμμένα ρούχα, ματαιώνοντας τον κόπο και και τις διαδικασίες της νοικοκυράς.

- Άλλη σημαντική διαφοροποίηση της καθημερινότητας;

Λίγα ήταν τα σπίτια που είχαν εσωτερικούς χώρους καθημερινής υγιεινής – πάντως οι Βερσαλίες δεν είχαν. Ήταν λοιπόν σε χρήση για τις νυχτερινές ανάγκες τα λεγόμενα αγγεία, οι σκωραμίδες, που το περιεχόμενό τους ...εκπαραθυρωνόταν το πρωί. Όσο για τις ώρες της ημέρας υπήρχε μάλλον μεγάλη ευκολία, καθώς δυνητικά αποτελούσε ανακουφιστήριο κάθε υπαίθριος χώρος, αγρός ή άλλος υπαίθριος χώρος. Αλλά αυτά είναι μόνο ένα από τα περιεχόμενα του θέματος. Τα υπόλοιπα που είναι ακόμα αρκετά, θα τα δούμε αναγκαστικά σε ένα δεύτερο σημείωμα.

- Με τι ασχολείται η συνέχεια του βιβλίου;

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου υπάρχει ακόμα τμήμα αναμνήσεων του συγγραφέα από παλαιότερα, αλλά και από τα σύγχρονα χρόνια. Λουλούδια και πολύτιμα υλικά – μέταλλα, λίθοι κ.α., δίνουν έμπνευση για γυναικεία ονόματα, μαζί με προγονικά ονόματα της οικογενειακής παράδοσης: Ανθή, Ανθούλα, Ανθούσα, Ωραιάνθη, Λελούδα αλλά και Βιολέτα, Γαρυφαλιά, Γιασεμή, Δάφνη, Ίρις. Κι ακόμα Κανέλλα, Λεμονιά, Λουίζα, Μαργαρίτα, Ροδιά, Τριανταφυλλιά κ.α.

- Άλλες ονοματοδοσίες;

Τα πολύτιμα υλικά, μέταλλα και λίθοι ονοματοδοτούν ευχόμενα καλή τύχη, υγεία, πλούτο αλλά και την οικογενειακή παράδοση, κάποτε και άσχετα πολιτικά πρόσωπα. Θυμίζουμε κάποια τέτοια ονόματα: Χρυσάφη, Διαμάντω, Ασήμω, Μαλαματένια, με τα ονόματα να οιωνίζουν πλούτο και υγεία. Τα ονόματα αυτά αν και σε μικρότερη χρήση εξακολουθούν να δίνονται σε παιδιά, έστω και αν έχουν γίνει σπανιότερα.
more...