Γεράσιμος Ρηγάτος: Παγκόσμια Ημέρα για τον Τραυλισμό Του ΓΙΩΡΓΟΥ...
Γεράσιμος Ρηγάτος: Παγκόσμια Ημέρα για τον Τραυλισμό
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
Τραυλισμός είναι το φαινόμενο κατά το οποίο ένας άνθρωπος εμφανίζει διαταραχές στη ροή και στη δομή του λόγου. Η παγκόσμια ημέρα ενημέρωσης είναι στις 22 Οκτωβρίου. Μιλάμε με τον Γεράσιμο Ρηγάτο, πανεπιστημιακό, ιατρό, λαογράφο, ιστορικό του Πολιτισμού της Ιατρικής.
-Διδεται και ως επώνυμο;
Η διαταραχή δίνει συχνά στα άτομα που την εμφανίζουν σχετικό παρωνύμιο (το «παρατσούκλι», τραυλός) που συχνά μετατρέπεται σε επώνυμο, κάποτε και σύνθετο, προσδιορισμένο με ένα όνομα. Έχουμε, λ.χ. σημαντικούς πολίτες με το επώνυμο Τραυλός, όπως τον αρχιτέκτονα-αρχαιολόγο Ιωάννη Τραυλό (1908-1985) που πραγματοποίησε σημαντικές ανασκαφές σε διάφορες περιοχές της χώρας. Τον Διονύσιο Τραυλό, καθηγητή της Γυναικολογίας, τον Μιχάλη Τραυλό, συνθέτη με ελληνικά και διεθνή βραβεία κ.α. Έχουμε και σύνθετα επώνυμα, με πρώτο συνθετικό τη λέξη τραυλ(ός), όπως λ.χ. το επώνυμο του σπουδαίου συγγραφέα Αντώνη Τραυλαντώνη (1867-1943).
-Πολύμορφη η διαταραχή;
Καθένας που εμφανίζει διαταραχές στη ροή και στη δομή του λόγου. Υπάρχουν πολλά είδη τραυλισμού, όπως λ.χ. ο βατταρισμός (κεκεδισμός, βατταρίζω συνώνυμο του κεκεδίζω). Ο βατταρισμός θεωρείται λέξη φτιαχτή από τις πρώτες δοκιμές του νηπίου, βαβά – τατά, βατταρίζω. Αυτός που βατταρίζει λέγεται τραυλός, ψευδός και κατά τους παλαιότερους αιώνες και ψελλός. Ο Μιχαήλ Ψελλός (1018-1078) ήταν βυζαντινός λόγιος, φιλόσοφος, ιστορικός, γιατρός, αστρονόμος, διπλωμάτης, πολιτικός που διέπρεψε σε κάθε είδος από τις πιο πάνω δραστηριότητες. Ο Γαληνός γράφει ότι «ώσπερ το ψελλίζεσθαι της διαλέκτου πάθος εστίν, ου της φωνής, ούτως και το τραυλίζειν, μη δυναμένης της γλώσσης ακριβώς, εκείνας διαρθρούν τας φωνάς, όσαι δια του τ και του ρ λέγονται, όσαι δε άλλαι παραπλήσιαι». Και ο Αριστοτέλης (Περί τα ζώα Ιστορίαι): «τα δε παιδία … ψελλίζουσι και τραυλίζουσι τα πολλά». Κάποτε το παιδικό ψεύδισμα (ψέλλισμα) γίνεται και για «χάιδεμα» ή - όπως γράφει ο Αριστοτέλης – «χάριν ακκισμού»: «κλασαυχενεύεται και τραυλίζεται».
-Πώς τραυλίζει κάποιος;
Η διαταραχή της ομιλίας και της ροής του λόγου εμφανίζεται από ακούσιες επαναλήψεις και παρατάσεις ήχων, συλλαβών, λέξεων, κάποτε ακόμα και φράσεων και ακουσίων παύσεων. Άλλοτε η εκφορά είναι υπερβιαστική και γενικά το φαινόμενο εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους.
-Πόσοι εκδηλώνουν τραυλισμό;
Υπολογίζεται ότι 70 εκατομμύρια άτομα στον κόσμο εκδηλώνουν τραυλισμό και ο αριθμός αυτός θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει το 1 % του παγκόσμιου πληθυσμού. Κατά το τραύλισμα ο πάσχων προφέρει τα φυσιολογικά σύμφωνα των λέξεων ατελώς ή τα αντικαθιστά με άλλα. Συχνές τέτοιες αντικαταστάσεις είναι το γράμμα (ήχος) θ με το σ, το ρ με το γ ή όπως λέγεται με περιγραφικό λόγο, με τον ορθό τραυλισμό, τη φωνή του κόλακα τη μετατρέπουμε σε φωνή του κόρακα! Όσο για τους ψελλούς, ότι ισχύει γι’ αυτούς ισχύει και για τους τραυλούς: «Ψελλός ώσπερ τοις ψελλοίς και τοις τραυλοίς».
Και από ποιες αιτίες;
Αίτια του τραυλισμού θεωρούνται διάφορα ψυχικά τραύματα, κυρίως προκαλούμενα από αποκλίνουσες συμπεριφορές των γονέων ή από διάφορα ψυχικά τραύματα των παιδιών. Ο τραυλισμός μπορεί να επιβαρυνθεί από την απαξιωτική συμπεριφορά της οικογένειας ή του κοινωνικού περίγυρου, από την ειρωνία, τη βίαιη σχολική αντιμετώπιση κλπ. Έχουμε και παραδείγματα από τη ζωή, που μας τα δίνει η λογοτεχνία.
-Όπως;
Μεταφέρω από το «Γουτού γουπατού» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη: «Τον επετροβολούσαν οι μάγκες της αγοράς, τον εχλεύαζαν τα κορίτσια της γειτονιάς, τον εφοβούντο τα νήπια και τα βρέφη. Τον έλεγαν κοινώς «ο Ταπόης» ή ο Μανώλης το «Ταπόι». - Ο Ταπόης! Να, ο Ταπόης έρχεται. Φόβος και τρόμος εκολλούσε τα άκακα βρέφη εις το άκουσμα του ονόματος τούτου. Η νεολαία του χωριού, οι θαμώνες των μαγαζιών και των καφενείων, δεν έπαυον ποτέ να τον πειράζουν. – Είσ’ ένα χταπόδι, καημένε Μανολιό, είσαι χταπόδιΙ. Κι εκείνος, με την γλώσσαν του την δεμένην δια γλωσσοδέτου μέχρι της ρίζης των οδόντων, απαντά: - Ναι, είμι Ταπόι!... Εσύ είσι ταπόι.»
Τι άλλο γράφει ο Παπαδιαμάντης;
«Ο καημένος ο Μανόλης ο λεγόμενος το ταπόι είχε φίλους τόσον ολίγους και τόσον αμέτρητους εχθρούς, εις μέρος τόσον ολιγάνθρωπον! Κάποτε φιλάνθρωπος ή διακριτικός τις υπερήσπιζεν εναντίον της επιθέσεως των αγυιοπαίδων (:των παιδιών του δρόμου). Εις εκείνον εγίνετο σκλάβος ισόβιος, κι εξετέλει δι’ αυτόν διακονήματα προθύμως, μετά βίας δεχόμενος φίλεμα ή κέρασμα. Προς όλους τους άλλους δεν υπήρχεν φιλία, ούτε σπονδή»
-Η διαφορετικότητα του ψευδίσματος του Μανόλη;
Πράγματι εδώ το ψεύδισμα του Μανόλη ακολουθεί άλλους, δικούς του κανόνες, όπως συμβαίνει και σε άλλες περιπτώσεις στην καθημερινή ζωή. « Τέσσερες ή πέντε άνθρωποι εγνώριζον καλώς την γλώσσαν του εις όλον το χωρίον». «Σπανίως προσέθετε συλλαβήν ή μετέθετε τον τόνον. Η φθογγολογία του ήτο περιεργοτάτη, και εν αυτή επλεόναζον τα λαρυγγόφωνα, ως και τα σκληρά και τα ψιλά εκ των αφώνων. Γατί ωνόμαζε το γατί, γατί το γιατί, γατί το χαρτί».
more...
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
Τραυλισμός είναι το φαινόμενο κατά το οποίο ένας άνθρωπος εμφανίζει διαταραχές στη ροή και στη δομή του λόγου. Η παγκόσμια ημέρα ενημέρωσης είναι στις 22 Οκτωβρίου. Μιλάμε με τον Γεράσιμο Ρηγάτο, πανεπιστημιακό, ιατρό, λαογράφο, ιστορικό του Πολιτισμού της Ιατρικής.
-Διδεται και ως επώνυμο;
Η διαταραχή δίνει συχνά στα άτομα που την εμφανίζουν σχετικό παρωνύμιο (το «παρατσούκλι», τραυλός) που συχνά μετατρέπεται σε επώνυμο, κάποτε και σύνθετο, προσδιορισμένο με ένα όνομα. Έχουμε, λ.χ. σημαντικούς πολίτες με το επώνυμο Τραυλός, όπως τον αρχιτέκτονα-αρχαιολόγο Ιωάννη Τραυλό (1908-1985) που πραγματοποίησε σημαντικές ανασκαφές σε διάφορες περιοχές της χώρας. Τον Διονύσιο Τραυλό, καθηγητή της Γυναικολογίας, τον Μιχάλη Τραυλό, συνθέτη με ελληνικά και διεθνή βραβεία κ.α. Έχουμε και σύνθετα επώνυμα, με πρώτο συνθετικό τη λέξη τραυλ(ός), όπως λ.χ. το επώνυμο του σπουδαίου συγγραφέα Αντώνη Τραυλαντώνη (1867-1943).
-Πολύμορφη η διαταραχή;
Καθένας που εμφανίζει διαταραχές στη ροή και στη δομή του λόγου. Υπάρχουν πολλά είδη τραυλισμού, όπως λ.χ. ο βατταρισμός (κεκεδισμός, βατταρίζω συνώνυμο του κεκεδίζω). Ο βατταρισμός θεωρείται λέξη φτιαχτή από τις πρώτες δοκιμές του νηπίου, βαβά – τατά, βατταρίζω. Αυτός που βατταρίζει λέγεται τραυλός, ψευδός και κατά τους παλαιότερους αιώνες και ψελλός. Ο Μιχαήλ Ψελλός (1018-1078) ήταν βυζαντινός λόγιος, φιλόσοφος, ιστορικός, γιατρός, αστρονόμος, διπλωμάτης, πολιτικός που διέπρεψε σε κάθε είδος από τις πιο πάνω δραστηριότητες. Ο Γαληνός γράφει ότι «ώσπερ το ψελλίζεσθαι της διαλέκτου πάθος εστίν, ου της φωνής, ούτως και το τραυλίζειν, μη δυναμένης της γλώσσης ακριβώς, εκείνας διαρθρούν τας φωνάς, όσαι δια του τ και του ρ λέγονται, όσαι δε άλλαι παραπλήσιαι». Και ο Αριστοτέλης (Περί τα ζώα Ιστορίαι): «τα δε παιδία … ψελλίζουσι και τραυλίζουσι τα πολλά». Κάποτε το παιδικό ψεύδισμα (ψέλλισμα) γίνεται και για «χάιδεμα» ή - όπως γράφει ο Αριστοτέλης – «χάριν ακκισμού»: «κλασαυχενεύεται και τραυλίζεται».
-Πώς τραυλίζει κάποιος;
Η διαταραχή της ομιλίας και της ροής του λόγου εμφανίζεται από ακούσιες επαναλήψεις και παρατάσεις ήχων, συλλαβών, λέξεων, κάποτε ακόμα και φράσεων και ακουσίων παύσεων. Άλλοτε η εκφορά είναι υπερβιαστική και γενικά το φαινόμενο εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους.
-Πόσοι εκδηλώνουν τραυλισμό;
Υπολογίζεται ότι 70 εκατομμύρια άτομα στον κόσμο εκδηλώνουν τραυλισμό και ο αριθμός αυτός θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει το 1 % του παγκόσμιου πληθυσμού. Κατά το τραύλισμα ο πάσχων προφέρει τα φυσιολογικά σύμφωνα των λέξεων ατελώς ή τα αντικαθιστά με άλλα. Συχνές τέτοιες αντικαταστάσεις είναι το γράμμα (ήχος) θ με το σ, το ρ με το γ ή όπως λέγεται με περιγραφικό λόγο, με τον ορθό τραυλισμό, τη φωνή του κόλακα τη μετατρέπουμε σε φωνή του κόρακα! Όσο για τους ψελλούς, ότι ισχύει γι’ αυτούς ισχύει και για τους τραυλούς: «Ψελλός ώσπερ τοις ψελλοίς και τοις τραυλοίς».
Και από ποιες αιτίες;
Αίτια του τραυλισμού θεωρούνται διάφορα ψυχικά τραύματα, κυρίως προκαλούμενα από αποκλίνουσες συμπεριφορές των γονέων ή από διάφορα ψυχικά τραύματα των παιδιών. Ο τραυλισμός μπορεί να επιβαρυνθεί από την απαξιωτική συμπεριφορά της οικογένειας ή του κοινωνικού περίγυρου, από την ειρωνία, τη βίαιη σχολική αντιμετώπιση κλπ. Έχουμε και παραδείγματα από τη ζωή, που μας τα δίνει η λογοτεχνία.
-Όπως;
Μεταφέρω από το «Γουτού γουπατού» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη: «Τον επετροβολούσαν οι μάγκες της αγοράς, τον εχλεύαζαν τα κορίτσια της γειτονιάς, τον εφοβούντο τα νήπια και τα βρέφη. Τον έλεγαν κοινώς «ο Ταπόης» ή ο Μανώλης το «Ταπόι». - Ο Ταπόης! Να, ο Ταπόης έρχεται. Φόβος και τρόμος εκολλούσε τα άκακα βρέφη εις το άκουσμα του ονόματος τούτου. Η νεολαία του χωριού, οι θαμώνες των μαγαζιών και των καφενείων, δεν έπαυον ποτέ να τον πειράζουν. – Είσ’ ένα χταπόδι, καημένε Μανολιό, είσαι χταπόδιΙ. Κι εκείνος, με την γλώσσαν του την δεμένην δια γλωσσοδέτου μέχρι της ρίζης των οδόντων, απαντά: - Ναι, είμι Ταπόι!... Εσύ είσι ταπόι.»
Τι άλλο γράφει ο Παπαδιαμάντης;
«Ο καημένος ο Μανόλης ο λεγόμενος το ταπόι είχε φίλους τόσον ολίγους και τόσον αμέτρητους εχθρούς, εις μέρος τόσον ολιγάνθρωπον! Κάποτε φιλάνθρωπος ή διακριτικός τις υπερήσπιζεν εναντίον της επιθέσεως των αγυιοπαίδων (:των παιδιών του δρόμου). Εις εκείνον εγίνετο σκλάβος ισόβιος, κι εξετέλει δι’ αυτόν διακονήματα προθύμως, μετά βίας δεχόμενος φίλεμα ή κέρασμα. Προς όλους τους άλλους δεν υπήρχεν φιλία, ούτε σπονδή»
-Η διαφορετικότητα του ψευδίσματος του Μανόλη;
Πράγματι εδώ το ψεύδισμα του Μανόλη ακολουθεί άλλους, δικούς του κανόνες, όπως συμβαίνει και σε άλλες περιπτώσεις στην καθημερινή ζωή. « Τέσσερες ή πέντε άνθρωποι εγνώριζον καλώς την γλώσσαν του εις όλον το χωρίον». «Σπανίως προσέθετε συλλαβήν ή μετέθετε τον τόνον. Η φθογγολογία του ήτο περιεργοτάτη, και εν αυτή επλεόναζον τα λαρυγγόφωνα, ως και τα σκληρά και τα ψιλά εκ των αφώνων. Γατί ωνόμαζε το γατί, γατί το γιατί, γατί το χαρτί».
more...