Ταξίδι στ’ αστέρια με την ομάδα του Κέντρου Επισκεπτών Θησείου του Αστεροσκοπείου

«Τα αστέρια δεν είναι ίδια για όλους τους ανθρώπους. Γι’αυτούς που ταξιδεύουν, τ’αστέρια είναι οδηγοί. Για άλλους δεν είναι παρά μόνο φωτάκια. Για άλλους - για τους σοφούς - είναι προβλήματα. Για κείνον τον επιχειρηματία, ήταν χρυσάφι. Μα όλα τα αστέρια είναι σιωπηλά. Εσύ θα έχεις αστέρια που δεν τα ‘χει κανείς…»

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ: «Μικρός Πρίγκιπας»

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ

Με αφορμή μια νυχτερινή επίσκεψη στους λόφους του Αστεροσκοπείου, η οποία κατέληξε σε παρατήρηση των πλανητών Δία και Κρόνου με το τηλεσκόπιο, συναντήσαμε την ομάδα επικοινωνίας της επιστήμης του Κέντρου Επισκεπτών Θησείου.  Μιλήσαμε για την δραστηριότητα του Κέντρου, τις εκπαιδευτικές επισκέψεις μαθητών, τις ανοιχτές βραδιές για το ευρύ κοινό στο μουσείο Γεωαστροφυσικής, την παρατήρηση του ουρανού από το τηλεσκόπιο Δωρίδη, την ουρανογραφία στο λόφο της Πνύκας, τις βραδιές επιστήμης και τέχνης και άλλες ακόμα δράσεις που προγραμματίζονται για το νέο σχολικό – ακαδημαϊκό έτος. Οι αστροφυσικοί Φιόρη Μεταλληνού, Δημήτριος Τσιμπίδας και Αχιλλέας Στράντζαλης και η φυσικός Δήμητρα Τσιούτσια,  μας ταξιδεύουν στ’ άστρα, σχεδιάζοντας και υλοποιώντας δράσεις και προγράμματα για το ευρύ κοινό και τους μαθητές.

-Καταφέρατε να κερδίσετε και τα παιδιά με τη δραστηριοποίηση του Κέντρου Επισκεπτών Θησείου στα θέματα διάχυσης της Αστρονομίας....

Φιόρη Μεταλληνού: Το Κέντρο Επισκεπτών Θησείου υφίσταται από το 2014 και λειτουργεί συστηματικά για το ευρύ κοινό, εισάγοντας μικρούς και μεγάλους σε θέματα Παρατηρησιακής Αστρονομίας, Αστροφυσικής, αλλά και της ιστορίας της Αστρονομίας στη χώρα μας. Για το σκοπό αυτό πραγματοποιούμε εκπαιδευτικές δράσεις, ξεναγήσεις στις ιστορικές εγκαταστάσεις του Αστεροσκοπείου, παρατήρηση του ουρανού με τηλεσκόπια, διαδικτυακά σεμινάρια, αλλά και δράσεις που εμπλέκουν την επιστήμη με τη τέχνη. Μέχρι σήμερα μας έχουν επισκεφθεί πάνω από 150.000 επισκέπτες στο Θησείο, ενώ τα τελευταία δύο χρόνια, λόγω των συνθηκών της πανδημίας, έχουμε επεκτείνει την επικοινωνία μας με τους μαθητές και το ενήλικο καινό και διαδικτυακά. Έχουμε αναπτύξει συνεργασία με πλήθος εκπαιδευτικών και πολιτιστικών φορέων και συλλόγων, καθώς και με τους περισσότερους συλλόγους ερασιτεχνών αστρονόμων στη χώρα μας,  με σκοπό την πιο αποδοτική επικοινωνία της επιστήμης μας προς μικρούς και μεγάλους. 

Μέγιστο στόχο μας αποτελεί η καλλιέργεια της επιστημονικής σκέψης προς το ευρύ κοινό και η μετάδοση του ενθουσιασμού και της έμπνευσης στα νέα παιδιά, ώστε να ασχοληθούν με την Αστρονομία και τις επιστήμες γενικότερα. 

-Τι περιλαμβάνει μια επίσκεψη στο μουσείο Γεωαστροφυσικής του Αστεροσκοπείου;

Δημήτρης Τσιμπίδας: Το μουσείο Γεωαστροφυσικής του Αστεροσκοπείου Αθηνών στεγάζεται στο ιστορικό κτίριο Σίνα πάνω στο Λόφο των Νυμφών, έναν από τους εφτά ιερούς λόφους της Αθήνας. Ο επισκέπτης μαθαίνει για τη σημασία του λόφου και την ιστορία του Εθνικού Αστεροσκοπείου. Ξεναγείται στην αίθουσα του παρατηρητή όπου βρίσκεται το μεσημβρινό τηλεσκόπιο του αστεροσκοπείου με το οποίο γίνονταν η μέτρηση της ώρας Ελλάδος αλλά και η περίφημη χαρτογράφηση της Σελήνης του Ιουλίου Σμιτ. Η επίσκεψη συνεχίζεται στη νννννότια αίθουσα και το σύγχρονο λειτουργικό αντίγραφο του μηχανισμού των Αντικυθήρων που διαθέτει το Κέντρο Επισκεπτών Θησείου. Η ανακάλυψη, η μελέτη και ο χειρισμός του είναι μερικές από τις πληροφορίες που συνοδεύουν την επίδειξη της λειτουργίας του.  Κατά περιόδους- και μετά από σχετική ανακοίνωση- ανοίγει για το κοινό και η ιστορική βιβλιοθήκη του αστεροσκοπείου με βιβλία από το 16ο αιώνα.

-Γιατί αξίζει να παρατηρήσει κάποιος τον ουρανό από το τηλεσκόπιο Δωρίδη;

Αχιλλέας Στράντζαλης: Το τηλεσκόπιο «Δημήτρης Δωρίδης», είναι ένα ιστορικό τηλεσκόπιο του 1902, και βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας. Εξαιτίας της ποιότητας των οπτικών του και των χαρακτηριστικών τους (φακός 40cm, εστιακό μήκος 5m) σου δίνει μία μοναδική εμπειρία παρατήρησης λαμπρών ουράνιων αντικειμένων. Καθώς είναι τοποθετημένο σε ένα από τα πιο ωραία σημεία της Αθήνας, στον λόφο Πνύκας, είναι εύκολα προσβάσιμο για τον κάθε επισκέπτη και δίνει την δυνατότητα να δει κανείς λεπτομέρειες στα δαχτυλίδια του Κρόνου, τους αντικυκλώνες στην ατμόσφαιρα του Δία, λεπτομέρειες κρατήρων στην επιφάνεια της Σελήνης, νεφελώματα όπου γεννιούνται νέα άστρα (νεφέλωμα του Ωρίωνα) και πλήθος άλλων παρατηρήσεων. Ο επισκέπτης, μυημένος ή μη στην αστρονομία, έχει την ευκαιρία να παρατηρήσει από κοντά με ένα μεγάλο τηλεσκόπιο τα πιο όμορφα αντικείμενα του Αττικού ουράνιου θόλου.

-Μπορούμε να δούμε τους αστερισμούς του νυχτερινού ουρανού από την Αθήνα;

Δημήτρης Τσιμπίδας: Στις σύγχρονες πόλεις ο έντονος νυχτερινός φωτισμός δημιουργεί το φαινόμενο της φωτορύπανσης και ο ουρανός τους στερείται του τεράστιου αριθμού αστεριών που μπορεί να διακρίνει ένας παρατηρητής υπό καλές συνθήκες. Τα μεγάλα αστικά κέντρα δεν είναι κατάλληλα για τοποθέτηση σύγχρονων τηλεσκοπίων και επιστημονική παρατήρηση. Με λίγη εμπειρία όμως και ελάχιστη εξοικείωση μπορούμε να δούμε από το κέντρο της πόλης δεκάδες θερινούς και χειμερινούς αστερισμούς, να εντοπίσουμε τον πολικό αστέρα από τη Μεγάλη Άρκτο αλλά και πλανήτες όπως ο Δίας και ο Κρόνος. Και όλα αυτά φυσικά χωρίς τη χρήση τηλεσκοπίου με το οποίο διακρίνονται διπλά συστήματα αστέρων και νεφελώματα, όπως το εντυπωσιακό νεφέλωμα του Ωρίωνα. Η παρατήρηση του ουρανού αποκτάει ιδιαίτερη αξία από τη σύνδεσή της με τον τόπο από τον οποίο γίνεται. Η ουρανογραφία με έναν από τους αστρονόμους του Κέντρου Επισκεπτών Θησείου πάνω στο λόφο της Πνύκας εξοικειώνει τους επισκέπτες με την παρατήρηση από την Αθήνα. Μια εμπειρία που αλλάζει εντελώς τη σχέση τους με τον ουρανό της πόλης.

-Ενθουσιάζονταιι τα παιδιά όταν παρατηρούν από το τηλεσκόπιο;

Αχιλλέας Στράντζαλης: Τα περισσότερα ενθουσιάζονται πριν καν παρατηρήσουν, μπαίνοντας αρχικά στο εσωτερικό του θόλου, βλέποντας τα ιστορικά χαρακτηριστικά της αίθουσας και το εκτόπισμα του τηλεσκοπίου. Ο ενθουσιασμός γίνεται ακόμα πιο μεγάλος όταν παρατηρούν μέσα από το τηλεσκόπιο, γιατί βλέπουν να ζωντανεύουν μπροστά τους οι εικόνες που έχουν συνηθίσει να βλέπουν στα βιβλία και στον υπολογιστή. Πολλά από αυτά δεν ξεκολλούν το μάτι τους από το προσοφθάλμιο, προσπαθώντας να εκμεταλλευτούν το κάθε λεπτό και να παρατηρήσουν όσες περισσότερες λεπτομέρειες μπορούν. Η επίσκεψη στον χώρο θόλου, που είναι σχεδόν αναλλοίωτος στον χρόνο, και η παρατήρηση με το τηλεσκόπιο δίνει την δυνατότητα στα παιδιά να έρθουν σε επαφή με την επιστήμη της Αστρονομίας και την ιστορία αυτής στην Ελλάδα.

-Ποιες δράσεις πραγματοποιείτε διαδικτυακά;

Δήμητρα Τσιούτσια: Την τρέχουσα χρονική περίοδο και καθ’ όλη τη διάρκεια του σχολικού έτους, στο Κέντρο Επισκεπτών Θησείου πραγματοποιούμε την δράση «Συζητώντας με έναν Αστρονόμο» η οποία  απευθύνεται σε μαθητές σχολείων της Α-βάθμιας και Β-βάθμιας εκπαίδευσης από όλη την Ελλάδα. Πρόκειται για μία ιδέα που συνελήφθη και υλοποιήθηκε ως δράση μέσα στην συνθήκες που επέβαλε η πανδημία στην σχολική πραγματικότητα στη χώρα μας. Σκοπό έχει να δώσει την ευκαιρία σε  μαθητές σχολικών τάξεων οι οποίοι δεν έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν στις δια ζώσης εκπαιδευτικές μας ξεναγήσεις, να συνδιαλαγούν κατά τη διάρκεια μίας διδακτικής ώρας με το εξειδικευμένο προσωπικό του Κέντρου σε θέματα  σχετικά  με την Αστρονομία και τη Διαστημική Φυσική.

Επιπλέον κατά το προηγούμενο έτος διοργανώσαμε με επιτυχία δύο κύκλους διαδικτυακών σεμιναρίων υπό τον τίτλο «Εξερευνώντας το Διάστημα» Ι & ΙΙ για παιδιά ηλικίας 7-11 ετών. Και οι δύο κύκλοι σεμιναρίων περιλαμβάνουν θεματολογία που αναπτύσσεται σπονδυλωτά σε 3 θεματικές ενότητες και ολοκληρώνονται με παρατήρηση από το ιστορικό τηλεσκόπιο Δ. Δωρίδη. 

Στο προσεχές διάστημα προγραμματίζουμε την ανακοίνωση του τρίτου, πιο προχωρημένου σε θεματολογία, κύκλου για τα παιδιά που ήδη έχουν παρακολουθήσει τους δύο προηγούμενους καθώς και την επανάληψη των κύκλων Ι και ΙΙ.

-Οι πολιτιστικές εκδηλώσεις;

Φιόρη Μεταλληνού: Παράλληλα με τις εκπαιδευτικές δράσεις αστρονομίας, και τις τακτικές ανοιχτές βραδιές για το κοινό που πραγματοποιούνται 3 φορές την εβδομάδα (Τετάρτη, Παρασκευή και Σάββατο) υλοποιούμε βραδιές οι οποίες εμπλέκουν την αστρονομία με τις τέχνες: τη μουσική, την ποίηση, τον χορό, το θέατρο. Στόχος μας είναι η ανάδειξη της ουσιαστικής και δημιουργικής σχέσης που υπάρχει μεταξύ των τεχνών και των επιστημών. Θεωρώντας ότι ο διαθεματικός τρόπος προσέγγισης κάθε φυσικού ερωτήματος, εκπαιδευτικά αποδίδει στα μέγιστα, αναζητούμε συνεργασία και αλληλεπίδραση με ανθρώπους διαφορετικών ειδικοτήτων και γνωστικών αντικειμένων. 

Έχοντας συνεργαστεί με καλλιτεχνικούς και πολιτιστικούς φορείς, αλλά και μεμονωμένους καλλιτέχνες, ενδεικτικά αναφέρω ότι από τον Ιούνιο του 2021 έως και σήμερα, έχουμε πραγματοποιήσει 20 παραστάσεις στους εξωτερικούς χώρους του λόφου των Νυμφών κατά τις οποίες η Αστρονομία συνομιλεί με τις τέχνες, αλλά και με τον σημαντικό ιστορικό τόπο στον οποίο δραστηριοποιούμαστε. Κάθε βραδιά ολοκληρώνεται στο λόφο της Πνύκας με παρατήρηση του νυχτερινού ουρανού από το τηλεσκόπιο Δωρίδη, ώστε το ταξίδι μας να καταλήγει στ’ αστέρια.

-Πως μπορεί κάποιος να λάβει μέρος στα προγράμματα του Κέντρου Επισκεπτών Θησείου;

Δήμητρα Τσιούτσια: Για τον προγραμματισμό σχολικών επισκέψεων καθώς και  κρατήσεις θέσεων για τη συμμετοχή στις δράσεις του Κέντρου Επισκεπτών Θησείου, η επικοινωνία πραγματοποιείται στα τηλέφωνα: 2103490160, 2103490036 & 2103490055 και στο e-mail: visitorcenter@noa.gr.