Γεράσιμος Ρηγάτος: Ο καρκίνος στη διαδρομή του χρόνου Η...
Γεράσιμος Ρηγάτος: Ο καρκίνος στη διαδρομή του χρόνου
Η 4η Φεβρουαρίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου. Βεβαίως ο καρκίνος δεν είναι νόσημα που αρκεί να το θυμόμαστε, να το μελετούμε ή να το πολεμάμε μόνο μια ημέρα τον χρόνο. Υπό ομαλές συνθήκες (που σημαίνει εκτός καιρών πανδημίας) είναι μαζί με τα καρδιαγγειακά νοσήματα τα πρώτα αίτια νοσήσεων και θανάτων, τουλάχιστον στις λεγόμενες «δυτικές κοινωνίες». Η Ημέρα κατά του Καρκίνου έχει καθιερωθεί για να δίνει αφορμή να τον θυμίζουμε στον κόσμο ενημερώνοντας, να δίνουμε αφορμή για υιοθέτηση υγιεινών στάσεων στην καθημερινότητά μας. Με αφορμή την «Ημέρα…» συζητάμε με τον Γεράσιμο Ρηγάτο, γιατρό ογκολόγο και ιστορικό της Ιατρικής.
-Νόσημα παλαιό ή σύγχρονο;
Για διάφορους λόγους σύγχρονη είναι η αύξηση της επίπτωσής του στους ανθρώπους, που βεβαίως σχετίζεται με τον τρόπο ζωής, τις μεταβολές στο περιβάλλον και την αύξηση της διάρκειας ζωής. Κατά τα άλλα, πρόκειται για πανάρχαιο νόσημα που προϋπήρχε του ανθρώπου. Τύποι καρκίνου εμφανίζονται και σε φυτικά είδη και σε ασπόνδυλα αλλά και σε σπονδυλωτά ζώα. Σε απολιθώματα οστών δεινοσαύρου, που χρονολογούνται πενήντα εκατομμύρια χρόνια πριν από σήμερα, βρέθηκε (ΗΠΑ, 1923) κακόηθες νεόπλασμα των οστών. Από διάφορες εποχές και διάφορες χώρες έχουν βρεθεί καρκινικές βλάβες σε οστά λεκάνης λύκου, σε οστά αλόγου κλπ. Σε υπολείμματα αυστραλοπιθήκου και σε άλλους Ανθρωπίδες έχουν βρεθεί βλάβες συμβατές με διάφορες νεοπλασίες.
Σε ανθρώπους;
Αναφέρονται απολιθώματα ανθρώπου από ενάμισυ εκατομμύριο χρόνια, στα οποία διαπιστώθηκαν ογκόμορφες μάζες. Έχει βρεθεί λ.χ. καρκίνος σε οστά ρινοφάρυγγα, που χρονολογούνται πεντακόσιες χιλιάδες χρόνια από σήμερα και εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο. Ογκόμορφες μάζες αλλά και οστεολυτικές βλάβες έχουν βρεθεί σε σκελετούς πενήντα ως εξήντα χιλιάδων χρόνων. Σε μούμιες από την Αίγυπτο (πέντε ως έξη χιλιάδων ετών) βρέθηκαν με ακτινολογικό έλεγχο ή με αξονικές τομογραφίες σαρκώματα (μηρού, βραχίονα κλπ), ενώ σποραδικές ενδείξεις όγκων έχουν διαπιστωθεί και σε περιοχές της Ευρώπης (Πυρηναία, Δανία και αλλού).
-Σε γραπτές μαρτυρίες;
Ο καρκίνος αναφέρεται σε γραπτά όλων των αρχαίων πολιτισμών. Οι Μεσοποτάμιοι, σύμφωνα με τους ιατροϊστορικούς, έχουν περιγράψει περιπτώσεις σε πήλινες πλάκες με σφηνοειδή γραφή. Οι Αιγύπτιοι στον Πάπυρο Καχούν (2000π.Χ.), περιγράφουν γυναικολογικό καρκίνο. Στον Πάπυρο του Έμπερς (1500 π. Χ.) περιγράφονται καρκίνος στομάχου, μαστού και γυναικολογικοί καρκίνοι. Γραπτά στοιχεία υπάρχουν και σε ινδικά έπη (2000 π. Χ.), σε πλάκες από τη Νινευί (Βαβυλωνία, 800 π. Χ) κλπ.
-Στην ελληνική αρχαιότητα;
Ο Ηρόδοτος αναφέρεται στην περίπτωση της Άτοσσας, κόρης του βασιλιά Κύρου της Περσίας και (τρίτη) σύζυγο του Δαρείου. Η Άτοσσα ανέπτυξε καρκίνο στο μαστό, αλλά λόγω εντροπής δεν το ανέφερε. Όταν το πράγμα έφθασε στο απροχώρητο μετακάλεσε ένα ξένο γιατρό, τον Δημοκήδη, ο οποίος αντιμετώπισε με επιτυχία της πάθηση της Άτοσσας (ακόμα δεν ήταν σε χρήση η λέξη καρκίνος), κερδίζοντας φήμη και μυθώδη πλούτη. Η πάθηση αποκτά το όνομά της στην Ιπποκρατική Συλλογή, δηλαδή στα βιβλία του Ιπποκράτη, ο οποίος περιγράφει διάφορους τύπους καρκίνου, εσωτερικούς και εξωτερικούς (κρυφούς και φανερούς) και σε ορισμένες περιπτώσεις επιχειρεί θεραπείες με χειρουργικά μέσα ή με φαρμακευτικές αγωγές. Ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις βρίσκουμε και στα γραπτά του Γαληνού (1ος-2ος αι. μ. Χ.) και σε εκείνα των μετέπειτα γιατρών.
-Πως αυξήθηκε η συχνότητα;
Ο καρκίνος όπως και οι καρδιοπάθειες και η νόσος Alzheimer είναι τρία σπάνια αρχαία νοσήματα που στους καιρούς μας έγιναν πολύ συχνά. Υπάρχει πολλή συζήτηση για το τι φαίνεται να συνδέεται με την ουσιαστική ποσοτική τους αύξηση. Μία πιθανότητα είναι ότι οι άνθρωποι ζουν για μακρό χρονικό διάστημα, αρκετό για να τα αποκτήσουν («νοσήματα φθοράς»). Μια άλλη εξήγηση έχει να κάνει με τον τρόπο ζωής – μαζική παραγωγή και χρήση προϊόντων καπνού και απεσταγμένων ποτών, καθώς και με παράγοντες του σύγχρονου πολιτισμού. Στους τελευταίους περιλαμβάνονται η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα από την εκχέρσωση δασών και κυρίως από τα καυσαέρια οχημάτων και βιομηχανίας. Κι ακόμα παίζουν ρόλο οι ακτινοβολίες και τα ραδιενεργά υλικά, η καταστροφή του στρώματος του όζοντος («τρύπα του όζοντος»), τα χημικά και τα πρόσθετα της διατροφής και άλλοι συναφείς με τον σύγχρονο τρόπο ζωής παράγοντες.
-Πως προχωρούμε θεραπευτικά;
Αναμφισβήτητα έχουν σημειωθεί τεράστιες πρόοδοι τόσο στη διάγνωση όσο και στη θεραπεία. Η ακτινογραφία αρχικά και στη συνέχεια η αξονική και η μαγνητική τομογραφία, το σπινθηρογράφημα και άλλες μέθοδοι απεικόνισης έπαιξαν τεράστιο ρόλο στην έγκαιρη διάγνωση. Η βελτίωση των εγχειρητικών πρακτικών, η αναισθησία («νάρκωση»), η χορήγηση αίματος («μεταγγίσεις») και στη συνέχεια οι φαρμακευτικές αγωγές (ορμονικές, χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία κλπ) έχουν αυξήσει σημαντικά την επιβίωση με υψηλή ποιότητα ζωής, χωρίς εκδηλώσεις της νόσου. Κι ακόμα οι αντιλήψεις και οι πρακτικές της ενημέρωσης, της αποκατάστασης και της κοινωνικής επανένταξης άλλαξαν τα πράγματα. Με τις βιολογικές προόδους προστέθηκαν χρόνια στη ζωή, με τις κοινωνικές προόδους προστέθηκε ζωή στα χρόνια.
-
-
more...
Η 4η Φεβρουαρίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου. Βεβαίως ο καρκίνος δεν είναι νόσημα που αρκεί να το θυμόμαστε, να το μελετούμε ή να το πολεμάμε μόνο μια ημέρα τον χρόνο. Υπό ομαλές συνθήκες (που σημαίνει εκτός καιρών πανδημίας) είναι μαζί με τα καρδιαγγειακά νοσήματα τα πρώτα αίτια νοσήσεων και θανάτων, τουλάχιστον στις λεγόμενες «δυτικές κοινωνίες». Η Ημέρα κατά του Καρκίνου έχει καθιερωθεί για να δίνει αφορμή να τον θυμίζουμε στον κόσμο ενημερώνοντας, να δίνουμε αφορμή για υιοθέτηση υγιεινών στάσεων στην καθημερινότητά μας. Με αφορμή την «Ημέρα…» συζητάμε με τον Γεράσιμο Ρηγάτο, γιατρό ογκολόγο και ιστορικό της Ιατρικής.
-Νόσημα παλαιό ή σύγχρονο;
Για διάφορους λόγους σύγχρονη είναι η αύξηση της επίπτωσής του στους ανθρώπους, που βεβαίως σχετίζεται με τον τρόπο ζωής, τις μεταβολές στο περιβάλλον και την αύξηση της διάρκειας ζωής. Κατά τα άλλα, πρόκειται για πανάρχαιο νόσημα που προϋπήρχε του ανθρώπου. Τύποι καρκίνου εμφανίζονται και σε φυτικά είδη και σε ασπόνδυλα αλλά και σε σπονδυλωτά ζώα. Σε απολιθώματα οστών δεινοσαύρου, που χρονολογούνται πενήντα εκατομμύρια χρόνια πριν από σήμερα, βρέθηκε (ΗΠΑ, 1923) κακόηθες νεόπλασμα των οστών. Από διάφορες εποχές και διάφορες χώρες έχουν βρεθεί καρκινικές βλάβες σε οστά λεκάνης λύκου, σε οστά αλόγου κλπ. Σε υπολείμματα αυστραλοπιθήκου και σε άλλους Ανθρωπίδες έχουν βρεθεί βλάβες συμβατές με διάφορες νεοπλασίες.
Σε ανθρώπους;
Αναφέρονται απολιθώματα ανθρώπου από ενάμισυ εκατομμύριο χρόνια, στα οποία διαπιστώθηκαν ογκόμορφες μάζες. Έχει βρεθεί λ.χ. καρκίνος σε οστά ρινοφάρυγγα, που χρονολογούνται πεντακόσιες χιλιάδες χρόνια από σήμερα και εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο. Ογκόμορφες μάζες αλλά και οστεολυτικές βλάβες έχουν βρεθεί σε σκελετούς πενήντα ως εξήντα χιλιάδων χρόνων. Σε μούμιες από την Αίγυπτο (πέντε ως έξη χιλιάδων ετών) βρέθηκαν με ακτινολογικό έλεγχο ή με αξονικές τομογραφίες σαρκώματα (μηρού, βραχίονα κλπ), ενώ σποραδικές ενδείξεις όγκων έχουν διαπιστωθεί και σε περιοχές της Ευρώπης (Πυρηναία, Δανία και αλλού).
-Σε γραπτές μαρτυρίες;
Ο καρκίνος αναφέρεται σε γραπτά όλων των αρχαίων πολιτισμών. Οι Μεσοποτάμιοι, σύμφωνα με τους ιατροϊστορικούς, έχουν περιγράψει περιπτώσεις σε πήλινες πλάκες με σφηνοειδή γραφή. Οι Αιγύπτιοι στον Πάπυρο Καχούν (2000π.Χ.), περιγράφουν γυναικολογικό καρκίνο. Στον Πάπυρο του Έμπερς (1500 π. Χ.) περιγράφονται καρκίνος στομάχου, μαστού και γυναικολογικοί καρκίνοι. Γραπτά στοιχεία υπάρχουν και σε ινδικά έπη (2000 π. Χ.), σε πλάκες από τη Νινευί (Βαβυλωνία, 800 π. Χ) κλπ.
-Στην ελληνική αρχαιότητα;
Ο Ηρόδοτος αναφέρεται στην περίπτωση της Άτοσσας, κόρης του βασιλιά Κύρου της Περσίας και (τρίτη) σύζυγο του Δαρείου. Η Άτοσσα ανέπτυξε καρκίνο στο μαστό, αλλά λόγω εντροπής δεν το ανέφερε. Όταν το πράγμα έφθασε στο απροχώρητο μετακάλεσε ένα ξένο γιατρό, τον Δημοκήδη, ο οποίος αντιμετώπισε με επιτυχία της πάθηση της Άτοσσας (ακόμα δεν ήταν σε χρήση η λέξη καρκίνος), κερδίζοντας φήμη και μυθώδη πλούτη. Η πάθηση αποκτά το όνομά της στην Ιπποκρατική Συλλογή, δηλαδή στα βιβλία του Ιπποκράτη, ο οποίος περιγράφει διάφορους τύπους καρκίνου, εσωτερικούς και εξωτερικούς (κρυφούς και φανερούς) και σε ορισμένες περιπτώσεις επιχειρεί θεραπείες με χειρουργικά μέσα ή με φαρμακευτικές αγωγές. Ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις βρίσκουμε και στα γραπτά του Γαληνού (1ος-2ος αι. μ. Χ.) και σε εκείνα των μετέπειτα γιατρών.
-Πως αυξήθηκε η συχνότητα;
Ο καρκίνος όπως και οι καρδιοπάθειες και η νόσος Alzheimer είναι τρία σπάνια αρχαία νοσήματα που στους καιρούς μας έγιναν πολύ συχνά. Υπάρχει πολλή συζήτηση για το τι φαίνεται να συνδέεται με την ουσιαστική ποσοτική τους αύξηση. Μία πιθανότητα είναι ότι οι άνθρωποι ζουν για μακρό χρονικό διάστημα, αρκετό για να τα αποκτήσουν («νοσήματα φθοράς»). Μια άλλη εξήγηση έχει να κάνει με τον τρόπο ζωής – μαζική παραγωγή και χρήση προϊόντων καπνού και απεσταγμένων ποτών, καθώς και με παράγοντες του σύγχρονου πολιτισμού. Στους τελευταίους περιλαμβάνονται η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα από την εκχέρσωση δασών και κυρίως από τα καυσαέρια οχημάτων και βιομηχανίας. Κι ακόμα παίζουν ρόλο οι ακτινοβολίες και τα ραδιενεργά υλικά, η καταστροφή του στρώματος του όζοντος («τρύπα του όζοντος»), τα χημικά και τα πρόσθετα της διατροφής και άλλοι συναφείς με τον σύγχρονο τρόπο ζωής παράγοντες.
-Πως προχωρούμε θεραπευτικά;
Αναμφισβήτητα έχουν σημειωθεί τεράστιες πρόοδοι τόσο στη διάγνωση όσο και στη θεραπεία. Η ακτινογραφία αρχικά και στη συνέχεια η αξονική και η μαγνητική τομογραφία, το σπινθηρογράφημα και άλλες μέθοδοι απεικόνισης έπαιξαν τεράστιο ρόλο στην έγκαιρη διάγνωση. Η βελτίωση των εγχειρητικών πρακτικών, η αναισθησία («νάρκωση»), η χορήγηση αίματος («μεταγγίσεις») και στη συνέχεια οι φαρμακευτικές αγωγές (ορμονικές, χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία κλπ) έχουν αυξήσει σημαντικά την επιβίωση με υψηλή ποιότητα ζωής, χωρίς εκδηλώσεις της νόσου. Κι ακόμα οι αντιλήψεις και οι πρακτικές της ενημέρωσης, της αποκατάστασης και της κοινωνικής επανένταξης άλλαξαν τα πράγματα. Με τις βιολογικές προόδους προστέθηκαν χρόνια στη ζωή, με τις κοινωνικές προόδους προστέθηκε ζωή στα χρόνια.
-
-
more...