1. Home
  2. News
  3. Γιώργος Χρούσος: «Ευκταίο το να ζούμε πολύ, το να ζούμε καλά είναι όμως το ουσιώδες»

Γιώργος Χρούσος: «Ευκταίο το να ζούμε πολύ, το να ζούμε καλά είναι όμως το ουσιώδες»

Γιώργος Χρούσος: «Ευκταίο το να ζούμε πολύ, το να ζούμε καλά είναι όμως το ουσιώδες»

Συνέντευξη στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ

 
“

«Θα ήθελα να δω στην Ελλάδα ένα συντονισμένο πρόγραμμα υγιούς γήρανσης: μακροχρόνιες μελέτες πληθυσμού, συνεργασία ερευνητικών κέντρων και πρωτοβάθμιας φροντίδας, παρεμβάσεις στους δήμους, αξιολόγηση της κινητικότητας, της γνωστικής λειτουργίας και της αυτονομίας».

ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΡΟΥΣΟΣ

Μιλάμε με τον Γιώργο Χρούσο, μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Ομότιμο Καθηγητή Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Είναι ένας από τους πιο υψηλά αναφερόμενους επιστήμονες όχι μόνο στη Κλινική Ιατρική, αλλά και στη Βιολογία και Βιοχημεία.

Είναι ο πιο υψηλά αναφερόμενος Έλληνας πανεπιστημιακός και μέντορας δεκάδων νέων πανεπιστημιακών σε όλο τον κόσμο. Ο κ. Χρούσος έχει λάβει πολυάριθμα διεθνή βραβεία για το έργο του, είναι εκλεγμένο μέλος της Αμερικανικής Εθνικής Ακαδημίας Ιατρικής και της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών. Συζητήσαμε μαζί του για τη μακροζωία, το χρόνιο στρες, την τεχνητή νοημοσύνη κ.α, χθες στο Μέγαρο Μουσικής κατά τη διάρκεια του 16ου Πανελληνίου Συνεδρίου της Ελληνικής Εταιρείας Χειρουργών Θώρακος – Καρδίας – Αγγείων.

?
«Δεν αρκεί να ζήσεις πολλά χρόνια· χρειάζεται να ζήσεις πολλά και καλά». Απαιτούνται πρόγραμμα και αυτοφροντίδα;

Ασφαλώς. Το ζητούμενο είναι να παρατείνουμε τα χρόνια κατά τα οποία μπορούμε να σκεπτόμαστε καθαρά, να κινούμαστε, να δημιουργούμε, να αγαπούμε και να συμμετέχουμε στη ζωή. Αυτή είναι η ουσία της υγιούς μακροζωίας. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει κάποιο χρόνιο νόσημα και, με κατάλληλη φροντίδα, να διατηρεί την αυτονομία και την ευεξία του. Η υγεία δεν εξαντλείται στην απουσία μιας διάγνωσης.

Ο οργανισμός μας χρειάζεται ρυθμό. Εναλλαγή δραστηριότητας και ανάπαυσης, επαρκή ύπνο, κίνηση, καλή διατροφή, ανθρώπινη επαφή. Η αυτοφροντίδα είναι η έμπρακτη αναγνώριση αυτών των αναγκών. Δεν σημαίνει να μετατρέψουμε τη ζωή σε ατελείωτη καταγραφή θερμίδων, βημάτων και εργαστηριακών εξετάσεων.

Στη δική μας προσέγγιση, η ευστάθεια είναι η καλή, λειτουργική ισορροπία του οργανισμού. Δεν είναι ακινησία. Είναι η δυνατότητα να αντιμετωπίζουμε τις απαιτήσεις της ζωής και να επανερχόμαστε χωρίς παρατεταμένη φθορά.

Χρειάζεται, λοιπόν, πρόγραμμα, αλλά πρόγραμμα ανθρώπινο και βιώσιμο. Να χωρά την απόλαυση, τη φιλία και τη δημιουργία. Η φροντίδα της υγείας πρέπει να μας βοηθά να ζούμε πληρέστερα.

«Η υγεία δεν εξαντλείται στην απουσία μιας διάγνωσης.»

?
Τι μας εμποδίζει να υιοθετήσουμε έναν πιο υγιή τρόπο ζωής;

Συχνά γνωρίζουμε τι θα μας ωφελούσε, αλλά δυσκολευόμαστε να το εφαρμόσουμε. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος εξελίχθηκε σε συνθήκες όπου η τροφή ήταν δυσεύρετη και η εξοικονόμηση ενέργειας πολύτιμη. Σήμερα ζούμε σε ένα περιβάλλον αφθονίας, ακινησίας και συνεχών ερεθισμάτων. Η βιολογία μας συναντά έναν κόσμο που αλλάζει πολύ γρηγορότερα από όσο μπορεί να αλλάξει η ίδια.

Προσθέστε την οικονομική ανασφάλεια, την κόπωση, τις μεγάλες μετακινήσεις, την έλλειψη ελεύθερου χρόνου. Όταν κάποιος επιστρέφει εξαντλημένος στο σπίτι, η άμεση ανακούφιση έχει μεγαλύτερη δύναμη από ένα μακρινό όφελος υγείας. Γι’ αυτό η επίπληξη και η ενοχοποίηση σπάνια βοηθούν.

Χρειαζόμαστε μικρές αλλαγές που μπορούν να επαναληφθούν. Έναν σύντομο καθημερινό περίπατο, ένα πιο σταθερό ωράριο ύπνου, λιγότερο χρόνο καθιστοί. Κάθε εφικτό βήμα ενισχύει αυτό που ονομάζουμε αίσθημα αποτελεσματικότητας: την εμπειρία ότι μπορώ να επηρεάσω θετικά τη ζωή μου.

Χρειαζόμαστε, όμως, και περιβάλλον που στηρίζει αυτές τις επιλογές. Πεζοδρόμια, πράσινο, προσιτή υγιεινή τροφή, ανθρώπινα ωράρια. Η πρόληψη γίνεται αποτελεσματικότερη όταν η υγιεινή επιλογή γίνεται καθημερινά εφικτή.

?
Τι μας προκαλεί το ψυχοκοινωνικό στρες και πώς το διαχειριζόμαστε;

Στρες έχουμε όταν απειλείται, πραγματικά ή όπως την αντιλαμβανόμαστε, η ισορροπία μας. Το ψυχοκοινωνικό στρες συνδέεται ιδιαίτερα με την ανασφάλεια, την απόρριψη, τη μοναξιά, την αδικία και την αίσθηση ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε όσα μας συμβαίνουν.

Το σύστημα του στρες κινητοποιεί τον εγκέφαλο και το σώμα. Η κορτιζόλη και οι κατεχολαμίνες μάς βοηθούν να διαθέσουμε ενέργεια και να ανταποκριθούμε. Είναι απαραίτητες για τη ζωή. Όταν, όμως, η ενεργοποίηση παρατείνεται ή η ρύθμιση του συστήματος διαταράσσεται, μπορεί να επιβαρυνθούν ο ύπνος, η διάθεση, ο μεταβολισμός και η ανοσολογική λειτουργία. Το χρόνιο στρες συμμετέχει σε πολλούς μηχανισμούς νόσου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελεί τη μοναδική αιτία τους.

Χρειάζεται επίσης να ξεχωρίζουμε την κινητοποιητική πρόκληση, το εύστρες, από το δυσβάστακτο στρες. Μια απαιτητική εργασία μπορεί να μας δίνει χαρά και νόημα, όταν έχουμε επαρκείς πόρους και χρόνο αποκατάστασης.

Η διαχείριση αρχίζει με την αναγνώριση της πηγής. Τι μπορώ να αλλάξω; Πού χρειάζομαι βοήθεια; Ποια όρια πρέπει να θέσω; Ο ύπνος, η κίνηση, οι σχέσεις και οι τεχνικές χαλάρωσης υποστηρίζουν την προσπάθεια. Όταν η δυσφορία επιμένει ή περιορίζει τη λειτουργικότητά μας, αναζητούμε επαγγελματική φροντίδα.

Και όταν το πρόβλημα είναι ο εκφοβισμός, η κακοποίηση ή οι εξοντωτικές συνθήκες εργασίας, οφείλουμε να παρέμβουμε και στην πηγή του.

?
Είναι η διαχείριση του στρες το κλειδί της μακροζωίας; Η μακροζωία χτίζεται από νωρίς και αποτελεί κοινωνικό αγαθό;

Η καλή διαχείριση του στρες είναι ένας σημαντικός άξονας της υγείας. Η μακροζωία, όμως, προκύπτει από την αλληλεπίδραση πολλών παραγόντων: της κληρονομικότητας, των εκθέσεων του περιβάλλοντος, της συμπεριφοράς, των κοινωνικών συνθηκών και της πρόσβασης στη φροντίδα.

Η πορεία αρχίζει ήδη από την ενδομήτρια ζωή. Δίνω ιδιαίτερη έμφαση στις πρώτες 1.500 ημέρες, από τη σύλληψη έως περίπου το τέλος του τρίτου έτους μετά τη γέννηση. Είναι περίοδος μεγάλης αναπτυξιακής πλαστικότητας. Η φροντίδα της εγκύου, η διατροφή, η προστασία από επιβλαβείς εκθέσεις και η ασφαλής σχέση με τους φροντιστές έχουν ιδιαίτερη σημασία. Ακολουθεί η εφηβεία, ένα ακόμη σημαντικό παράθυρο ανάπτυξης και ευκαιρίας.

Αυτό δεν είναι βιολογική καταδίκη ούτε λόγος ενοχοποίησης των γονέων. Η ανάπτυξη παραμένει ανοιχτή σε επιδράσεις και η υποστήριξη έχει αξία σε κάθε ηλικία.

Η υγιής μακροζωία αφορά, επομένως, την οικογένεια, το σχολείο, την εργασία και την κοινότητα. Προσωπικά θεωρώ ουσιώδη τη συστηματική κοινωνική και συναισθηματική αγωγή στο σχολείο: να μαθαίνει το παιδί να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του, να συνεργάζεται, να επιλύει συγκρούσεις και να ζητά βοήθεια.

Η ατομική ευθύνη μπορεί να ασκηθεί ουσιαστικά όταν υπάρχουν πραγματικές δυνατότητες επιλογής. Γι’ αυτό η υγεία είναι και συλλογικό κοινωνικό αγαθό.

«Γι’ αυτό η υγεία είναι και συλλογικό κοινωνικό αγαθό.»

?
Ποιοι είναι οι απλοί κανόνες για ένα υγιές γήρας;

Θα ξεκινούσα από όσα έχουν ήδη ισχυρή πρακτική αξία.

Να μην καπνίζουμε. Να κινούμαστε καθημερινά και να περιορίζουμε την παρατεταμένη καθιστική ζωή. Για τους περισσότερους ενήλικες, ο γενικός στόχος είναι 150 έως 300 λεπτά μέτριας αερόβιας δραστηριότητας την εβδομάδα, μαζί με μυϊκή ενδυνάμωση για δύο τουλάχιστον ώρες την εβδομάδα. Η άσκηση προσαρμόζεται στη λειτουργική κατάσταση και στα προβλήματα υγείας· ακόμη και μικρότερη ποσότητα κίνησης έχει αξία. Στις μεγαλύτερες ηλικίες χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και στην ισορροπία.

Να τρώμε με βάση το μεσογειακό πρότυπο, με ποικιλία και μέτρο, αποφεύγοντας τόσο την υπερκατανάλωση όσο και τη στέρηση που οδηγεί σε υποθρεψία. Να προστατεύουμε τον ύπνο και τον καθημερινό μας ρυθμό. Να παρακολουθούμε την πίεση, τα λιπίδια και το σάκχαρο, να ακολουθούμε τους ενδεδειγμένους εμβολιασμούς και τον προσυμπτωματικό έλεγχο ανάλογα με την ηλικία και τον κίνδυνο. Αυτά αποτελούν βασικά στοιχεία της τεκμηριωμένης πρόληψης.

Και να παραμένουμε συνδεδεμένοι με τη ζωή. Να μαθαίνουμε, να διατηρούμε σχέσεις, να προσφέρουμε, να έχουμε λόγο να σηκωθούμε το πρωί.

Στην κλινική πράξη έχει σημασία να ρωτάμε περισσότερα από το «πόσα κιλά είστε;». Περπατάτε άνετα; Σηκώνεστε από την καρέκλα; Κοιμάστε καλά; Έχετε κάποιον να μιλήσετε; Αυτές οι απλές ερωτήσεις φωτίζουν ουσιαστικές πλευρές της υγείας.

?
Η γηροεπιστήμη έχει προοδεύσει. Μπορεί η Ελλάδα να πρωταγωνιστήσει στην υγιή μακροζωία;

Μπορεί, εφόσον μετατρέψει τα πλεονεκτήματά της σε οργανωμένη επιστημονική και κοινωνική προσπάθεια. Διαθέτουμε αξιόλογους ερευνητές, κλινική εμπειρία, το μεσογειακό διατροφικό πρότυπο και μια πολιτισμική παράδοση που αναγνωρίζει την αξία της συντροφικότητας. Αυτά χρειάζονται σύγχρονη εφαρμογή και συστηματική αξιολόγηση.

Η γηροεπιστήμη μάς επιτρέπει να μελετούμε βαθύτερα τη γονιδιωματική αστάθεια, τις επιγενετικές μεταβολές, τη μιτοχονδριακή δυσλειτουργία, την κυτταρική γήρανση και τη χρόνια φλεγμονή. Ωστόσο, η κατανόηση ενός μηχανισμού δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι μια παρέμβαση παρατείνει την ανθρώπινη ζωή. Ούτε η βελτίωση ενός δείκτη «βιολογικής ηλικίας» ισοδυναμεί από μόνη της με αποδεδειγμένο κλινικό όφελος.

Θα ήθελα να δω στην Ελλάδα ένα συντονισμένο πρόγραμμα υγιούς γήρανσης: μακροχρόνιες μελέτες πληθυσμού, συνεργασία ερευνητικών κέντρων και πρωτοβάθμιας φροντίδας, παρεμβάσεις στους δήμους, αξιολόγηση της κινητικότητας, της γνωστικής λειτουργίας και της αυτονομίας.

Οι κοινότητες με πολλούς υπερήλικες προσφέρουν ενδιαφέρουσες ερευνητικές δυνατότητες. Χρειάζονται, όμως, αξιόπιστα δημογραφικά στοιχεία και προσεκτική μελέτη, ώστε να ξεχωρίζουμε την παρατήρηση από την εξιδανίκευση.

Η πρωτοπορία μας θα κριθεί από το πόσο καλύτερα θα ζουν οι άνθρωποι και από το αν αυτή η βελτίωση θα είναι προσιτή σε όλους.

«Η πρωτοπορία μας θα κριθεί από το πόσο καλύτερα θα ζουν οι άνθρωποι και από το αν αυτή η βελτίωση θα είναι προσιτή σε όλους.»

?
Ο εγκέφαλος μπροστά στην τεχνητή νοημοσύνη. Τι θα συμβεί στην Ιατρική;

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίξει σημαντικά την Ιατρική: στην ανάλυση εικόνων, στην επεξεργασία μεγάλων συνόλων δεδομένων, στην οργάνωση της γνώσης και στην έρευνα. Η αξία της εξαρτάται από την ακρίβεια για τη συγκεκριμένη χρήση και από την αξιολόγηση σε πραγματικές συνθήκες περίθαλψης.

Στην εκπαίδευση, θεωρώ πολύ χρήσιμη την αρχή να προηγείται η προσωπική προσπάθεια. Ο φοιτητής ή ο νέος γιατρός διαμορφώνει πρώτα τη σκέψη του και κατόπιν χρησιμοποιεί το εργαλείο για να την ελέγξει, να δει τι παρέλειψε και να εξετάσει εναλλακτικές ερμηνείες. Έτσι η τεχνολογία μπορεί να γίνει αφορμή βαθύτερης μάθησης.

Στην κλινική πράξη, βέβαια, δεν αρκεί το ποιος «μιλά πρώτος». Χρειάζεται να διατηρείται η ανεξάρτητη κρίση. Ένα σύστημα μπορεί να παράγει πειστικές αλλά λανθασμένες απαντήσεις και να επηρεάσει την απόφαση του γιατρού. Απαιτούνται έλεγχος των πηγών, προστασία των δεδομένων, εκπαίδευση και σαφής ανθρώπινη εποπτεία. Αυτές είναι βασικές αρχές και της σχετικής καθοδήγησης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Προσδοκώ ότι η καλή χρήση της θα απελευθερώσει χρόνο για τον ασθενή. Για να τον ακούσουμε, να τον εξετάσουμε και να καταλάβουμε τι σημαίνει η νόσος μέσα στη συγκεκριμένη ζωή του.

?
Πώς επιτυγχάνουμε ψυχοσωματική ανθεκτικότητα και «Επικούρεια ευστάθεια»;

Θα διευκρίνιζα πρώτα ότι η αριστοτελική ευδαιμονία είναι ευρύτερη από ένα γαλήνιο συναίσθημα. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο ζούμε και ενεργούμε, καλλιεργώντας τις δυνατότητές μας, την αρετή και τη φρόνηση. Η επικούρεια αταραξία και η απονία φωτίζουν άλλες όψεις του ευ ζην. Η έκφραση «Επικούρεια ευστάθεια» μπορεί να λειτουργήσει ως σύγχρονη γέφυρα ανάμεσα σε αυτές τις ιδέες και στη βιολογία, χωρίς να την παρουσιάζουμε ως αυτούσιο αρχαίο όρο.

Η ανθεκτικότητα είναι η δυνατότητα να επηρεαζόμαστε από μια δυσκολία, να βρίσκουμε υποστήριξη και να ανακτούμε τη λειτουργικότητά μας. Καλλιεργείται μέσα στις ασφαλείς σχέσεις, στην αυτογνωσία, στην εμπειρία ότι μπορούμε να δράσουμε και στην αποδοχή ότι ορισμένα πράγματα υπερβαίνουν τον έλεγχό μας.

Συχνά αναφέρομαι στο αίσθημα αποτελεσματικότητας και στο conatus, στην προσπάθεια του ανθρώπου να διατηρεί και να αναπτύσσει την ύπαρξή του. Μια δημιουργική εργασία, η μάθηση, η προσφορά και η επίλυση ενός προβλήματος δίνουν περιεχόμενο σε αυτή την προσπάθεια.

Ο Επίκουρος μάς προσκαλεί επίσης να εξετάσουμε τις επιθυμίες μας. Ποιες υπηρετούν πραγματικές ανάγκες και ποιες μας εγκλωβίζουν σε ατελείωτη σύγκριση; Η φιλία, η επάρκεια και η απόλαυση των απλών πραγμάτων μπορούν να γίνουν καθημερινές ασκήσεις σοφίας.

?
Παραμένει επίκαιρη η αρχαία ιδέα της ισορροπίας και της προσαρμογής στην εποχή της γονιδιωματικής και της τεχνητής νοημοσύνης;

Παραμένει επίκαιρη ως τρόπος να θέτουμε ουσιαστικά ερωτήματα. Ο Ιπποκράτης μάς καλεί να εξετάζουμε τον άνθρωπο μέσα στον τρόπο ζωής και στο περιβάλλον του. Ο Αριστοτέλης μάς βοηθά να σκεφτούμε το μέτρο, τη συνήθεια και την πρακτική σοφία. Η σύγχρονη επιστήμη ελέγχει τις υποθέσεις με παρατήρηση και πείραμα· δεν χρειάζεται να αποδίδουμε στους αρχαίους τις σημερινές μας γνώσεις για να αναγνωρίσουμε την αξία τους.

Η βιολογική ισορροπία είναι δυναμική. Οι ανάγκες αλλάζουν και ο οργανισμός προσαρμόζεται. Στο εννοιολογικό πλαίσιο που χρησιμοποιώ, διακρίνουμε την ευστάθεια, την καλή ισορροπία, την αλλόσταση, την προσαρμοστική μεταβολή, και την κακόσταση, όταν η διαταραχή συνοδεύεται από δυσλειτουργία και φθορά. Η προσαρμογή δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά βλάβη.

Στην κοινωνία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την ισορροπία ως χρήσιμη αναλογία, με προσοχή. Η κοινωνική κρίση έχει ιστορικές, οικονομικές και πολιτικές αιτίες. Μπορούμε, όμως, να αναρωτηθούμε αν οι θεσμοί μας επιτρέπουν στους ανθρώπους να αναπτύσσονται, να συνεργάζονται και να αντιμετωπίζουν τις αλλαγές με αξιοπρέπεια.

Η γονιδιωματική και η τεχνητή νοημοσύνη διευρύνουν τις δυνατότητές μας. Η παιδεία και η φρόνηση μάς βοηθούν να αποφασίσουμε πώς θα τις χρησιμοποιήσουμε. Για μένα, η πρόοδος αποκτά πλήρες νόημα όταν υπηρετεί μια ζωή με υγεία, ελευθερία, ανθρώπινους δεσμούς και δυνατότητα δημιουργίας.

«Για μένα, η πρόοδος αποκτά πλήρες νόημα όταν υπηρετεί μια ζωή με υγεία, ελευθερία, ανθρώπινους δεσμούς και δυνατότητα δημιουργίας.»

© 2026 - Livemedia. All Rights Reserved